જંગલેશ્વરમાં ડિમોલિશન ઓપરેશનની વિગતો અને આંકડા
રાજકોટ મહાનગરપાલિકાએ આ મેગા ડિમોલિશનને બે દિવસમાં પૂર્ણ કર્યું. પ્રથમ દિવસે 1119 બાંધકામો ધ્વસ્ત કરાયા હતા, જ્યારે બીજા દિવસે બાકીના બધા દબાણોને દૂર કરીને કુલ 1489 (કેટલાક સ્ત્રોતોમાં 1509 સુધીના આંકડા) ગેરકાયદેસર રચનાઓને સાફ કરવામાં આવી. આજી નદીના પટમાં 55,000 ચોરસ મીટર વિસ્તારમાંથી 992 દબાણો હટાવાયા, જ્યારે ટાઉન પ્લાનિંગ (TP) રોડની 33,750 ચોરસ મીટર જમીન પરથી 497 બાંધકામો જમીનદોસ્ત કરાયા. આમ કુલ 88,750 ચોરસ મીટર જમીનને દબાણમુક્ત કરવામાં આવી, જેની અંદાજિત કિંમત 350થી 360 કરોડ રૂપિયા જેટલી છે.
આ ઓપરેશનમાં વિશાળ માનવબળ અને મશીનરીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. કુલ 1512 મેનપાવર (મનપા કર્મચારીઓ અને અન્ય સ્ટાફ) અને 281 મશીનરી (જેમાં 64થી વધુ JCB, 90 ટ્રેક્ટર, હિટાચી, બ્રેકર વગેરેનો સમાવેશ) તૈનાત કરાઈ હતી. પોલીસ વિભાગે પણ ચુસ્ત બંદોબસ્ત ગોઠવ્યો હતો, જેમાં 2500થી વધુ પોલીસ જવાનો, SRPની 11 ટીમો, ડ્રોન સર્વેલન્સ અને QRT ટીમો સામેલ હતી. આ દરમિયાન કેટલાક અવરોધકારકોની અટકાયત પણ કરવામાં આવી હતી.
દબાણોનું કારણ અને લાંબા ગાળાની અસરો
આજી નદી રાજકોટ શહેરને પૂર્વ અને પશ્ચિમ ભાગમાં વહેંચે છે. છેલ્લા ચાર-પાંચ દાયકાઓથી આ નદીના કાંઠે અને પટમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેણાંક મકાનો, દુકાનો અને અન્ય બાંધકામો ઊભા થયા હતા. આ દબાણોને કારણે નદીનું કુદરતી વહેણ અવરોધાયું હતું, જેના પરિણામે વરસાદી મોસમમાં પૂરનું જોખમ વધ્યું હતું. શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં પાણી ભરાવાની સમસ્યા વારંવાર ઉભી થતી હતી. આ ઉપરાંત TP રોડ પરના દબાણોને કારણે ટ્રાફિક જામ અને વાહન વ્યવહારમાં અવરોધો સર્જાતા હતા.
રાજકોટ મહાનગરપાલિકાના કમિશનર તુષાર સુમેરા અને અન્ય અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ ઓપરેશન ગુજરાત હાઈકોર્ટના આદેશ અનુસાર હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. કેટલાક રહેવાસીઓએ પિટિશન દાખલ કરીને સ્ટે મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ કોર્ટે તેને નકારી કાઢ્યો હતો. આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નદીને તેના કુદરતી સ્વરૂપમાં પાછી લાવવો, પૂરના જોખમને ઘટાડવો, ટ્રાફિક વ્યવસ્થા સુધારવી અને ભવિષ્યના વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન ઉપલબ્ધ કરાવવી હતો.
વિસ્થાપિત પરિવારોને વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા
આ ડિમોલિશનથી કુલ 873 પરિવારો વિસ્થાપિત થયા છે. મહાનગરપાલિકાએ આ પરિવારોને વૈકલ્પિક આવાસ ફાળવવાની વ્યવસ્થા કરી છે. અગાઉથી નોટિસ આપવામાં આવી હતી અને ઘણા રહેવાસીઓએ સ્વયંભૂ રીતે મકાનો ખાલી કર્યા હતા. જોકે, કેટલાક પરિવારોમાંથી ભાવુક દૃશ્યો સામે આવ્યા, જ્યાં લોકો પોતાના દાયકાઓ જૂના ઘરો છીનવાતા જોઈને આંસુ સારી રહ્યા હતા. કેટલીક મહિલાઓએ પોતાની વેદના વ્યક્ત કરી કે “હવે અમે ક્યાં જઈશું?” જેવા પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
મનપાએ જણાવ્યું કે વૈકલ્પિક આવાસની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે અને પ્રભાવિતોને મદદ કરવા માટે વિશેષ ટીમો કાર્યરત છે. આ ઓપરેશન દરમિયાન કાટમાળની માત્રા 1.35 લાખ ટન જેટલી હોવાનો અંદાજ છે, જેને દૂર કરવાની કામગીરી પણ ઝડપથી શરૂ કરાઈ છે.
શહેરના વિકાસ માટે મહત્વનું પગલું
આ મેગા ડિમોલિશનને સૌરાષ્ટ્રનું સૌથી મોટું એન્ટી-એન્ક્રોચમેન્ટ ઓપરેશન ગણવામાં આવે છે. તેનાથી રાજકોટ શહેરને લાંબા ગાળે ઘણા ફાયદા થશે. આજી નદીના કુદરતી વહેણને પુનઃસ્થાપિત કરવાથી પૂરનું જોખમ ઘટશે અને શહેરના પર્યાવરણને સુધારો થશે. TP રોડને પણ વ્યવસ્થિત કરવાથી ટ્રાફિકની સમસ્યા દૂર થશે અને ભવિષ્યમાં રોડ વિસ્તરણ તથા અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે જગ્યા ઉપલબ્ધ થશે.
રાજકોટના નાગરિકોમાં આ કાર્યવાહીને લઈને મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ છે. કેટલાક લોકો તેને શહેરના વિકાસ માટે જરૂરી પગલું માને છે, જ્યારે અસરગ્રસ્તોમાં દુ:ખ અને અસમંજસ છે. પરંતુ અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આ પગલું કાયદાના શાસનને મજબૂત કરશે અને શહેરને વધુ સુવ્યવસ્થિત બનાવશે.
આ ઓપરેશન રાજકોટ મહાનગરપાલિકાની નિશ્ચયતા અને વહીવટી ક્ષમતાનું ઉદાહરણ છે. ભવિષ્યમાં આવા અભિયાનો શહેરના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ હાથ ધરાઈ શકે છે, જેથી ગેરકાયદેસર બાંધકામો પર રોક લાગી શકે અને શહેર વધુ સ્વચ્છ તથા વિકસિત બને.
