23 ડિસેમ્બર 2025, ભારતમાં રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. આ દિવસ ભારતના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન અને ખેડૂતોના મસીહા ગણાતા ચૌધરી ચરણ સિંહની જન્મજયંતિને સમર્પિત છે. ચૌધરી ચરણ સિંહનો જન્મ 23 ડિસેમ્બર 1902માં ઉત્તર પ્રદેશના મીરઠ જિલ્લાના નુરપુર ગામમાં થયો હતો. તેઓ ભારતના પાંચમા વડાપ્રધાન તરીકે 1979થી 1980 સુધી કાર્યરત રહ્યા હતા. તેમનું જીવન અને કાર્યો ખેડૂતોના કલ્યાણ, કૃષિ સુધારણા અને ગ્રામીણ વિકાસ પર કેન્દ્રિત હતા. આ દિવસની શરૂઆત 2001માં થઈ હતી, જ્યારે ભારત સરકારે તેમની જન્મજયંતિને રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસ તરીકે જાહેર કરી હતી. આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોના અમૂલ્ય યોગદાનને સમ્માનિત કરવાનો અને તેમની સમસ્યાઓ પર ચર્ચા કરવાનો છે.
ચૌધરી ચરણ સિંહનો ઇતિહાસ ખેડૂતોના સંઘર્ષ અને તેમના અધિકારોની લડત સાથે જોડાયેલો છે. તેઓ એક ખેડૂત પરિવારમાં જન્મ્યા હતા અને તેમના જીવનના મોટા ભાગમાં તેઓ કૃષિ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોના વિકાસ માટે કાર્યરત રહ્યા. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી તરીકે તેમણે જમીન સુધારણા કાયદા અમલમાં મૂક્યા, જેમાં જમીનદારી પ્રથાનો અંત લાવવામાં આવ્યો અને ખેડૂતોને જમીનના માલિકી અધિકારો આપવામાં આવ્યા. તેમની નીતિઓએ ભારતના કૃષિ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવ્યું અને આજે પણ તેને કૃષિ પ્રગતિના પાયા તરીકે જોવામાં આવે છે. તેઓએ ‘જમીનદારી ઉન્મૂલન કાયદો’ અને ‘દેવું મુક્તિ કાયદો’ જેવા સુધારાઓ દ્વારા ખેડૂતોને આર્થિક સ્વતંત્રતા આપી. વડાપ્રધાન તરીકે તેમના કાર્યકાળમાં તેઓએ કૃષિને પ્રાથમિકતા આપી અને ગ્રામીણ વિકાસ માટે અનેક યોજનાઓ શરૂ કરી. તેમના વિચારોમાં ‘જય જવાન, જય કિસાન’ જેવા નારા પ્રસિદ્ધ છે, જે આજે પણ ખેડૂતોના સન્માનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસ ૨૦૨૫: અન્નદાતાઓનું સન્માન અને ચૌધરી ચરણ સિંહની અમર યાદગીરી
રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસનું મહત્વ ભારત જેવા કૃષિ પ્રધાન દેશમાં ખૂબ જ વધારે છે. ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનો મોટો ભાગ કૃષિ પર આધારિત છે અને અહીંના લગભગ 50% વસ્તી કૃષિ સાથે જોડાયેલી છે. ખેડૂતોને ‘અન્નદાતા’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ દેશના દરેક વ્યક્તિને અન્ન પૂરું પાડે છે. પરંતુ આજે પણ ખેડૂતો અનેક સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે જેમ કે આબોહવા પરિવર્તન, પાણીની અછત, બજારમાં અસ્થિર કિંમતો, દેવું અને આધુનિક તકનીકીની અભાવ. આ દિવસ પર આ સમસ્યાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવે છે અને સરકારી યોજનાઓ દ્વારા તેમને મદદ કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, પ્રધાનમંત્રી કિસાન સમ્માન નિધિ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને વાર્ષિક 6000 રૂપિયાની આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે. તેમજ, કૃષિ વિમા યોજના, માટી આરોગ્ય કાર્ડ અને ઇ-નામ જેવી યોજનાઓ ખેડૂતોના વિકાસ માટે કાર્યરત છે.
2025માં રાષ્ટ્રીય કિસાન દિવસની ઉજવણી વધુ વ્યાપક અને ડિજિટલ રીતે કરવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજસિંહ ચૌહાણે ચૌધરી ચરણ સિંહ કિસાન પુરસ્કારોનું વિતરણ કર્યું અને ખેડૂતોના કલ્યાણ માટે નવી યોજનાઓની જાહેરાત કરી. વિવિધ રાજ્યોમાં સેમિનાર, વર્કશોપ અને ખેડૂત મેળાઓનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર #KisanDiwas2025 અને #NationalFarmersDay જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે, જ્યાં લોકો ખેડૂતોને શુભેચ્છાઓ પાઠવી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ગુજરાતમાં ખેડૂતોને આધુનિક કૃષિ તકનીકો વિશે તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે, જ્યારે પંજાબ અને હરિયાણામાં કૃષિ પ્રદર્શનો યોજાઈ રહ્યા છે.
ભારતમાં ખેડૂતોની સ્થિતિને સુધારવા માટે હજુ ઘણું કરવાનું બાકી છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે અનિયમિત વરસાદ અને દુષ્કાળ જેવી સમસ્યાઓ વધી રહી છે. તેમજ, બજારમાં પાકની કિંમતોની અસ્થિરતા ખેડૂતોને આર્થિક રીતે અસર કરે છે. સરકારે આ માટે ન્યૂનતમ આધાર કિંમત (MSP)ને મજબૂત બનાવવી જોઈએ અને કૃષિને વધુ ટકાઉ બનાવવા માટે પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. યુવાનોને કૃષિ તરફ આકર્ષિત કરવા માટે આધુનિક તકનીકો જેમ કે ડ્રોન ફાર્મિંગ, એઆઈ આધારિત વાવેતર અને ઓર્ગેનિક ફાર્મિંગને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી રહી છે. આ દિવસ પર ખેડૂતોના આરોગ્ય અને શિક્ષણ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે, કારણ કે તેઓ દેશના વિકાસના મુખ્ય આધાર છે.
આ દિવસની ઉજવણીમાં ભારતના વિવિધ વિસ્તારોમાં અલગ અલગ કાર્યક્રમો યોજાયા છે. ઉદાહરણ તરીકે, મહારાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોને સન્માનિત કરવા માટે પુરસ્કાર વિતરણ કાર્યક્રમો યોજાયા, જ્યારે કર્ણાટકમાં ‘જય જવાન, જય કિસાન’ના નારા સાથે રેલીઓ કાઢવામાં આવી. કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર પણ આમાં જોડાયું છે, જેમ કે ભારત ફોર્જ જેવી કંપનીઓએ ખેડૂતો માટે સીએસઆર પ્રોજેક્ટ્સ હેઠળ પાણી સંરક્ષણ અને રસ્તા વિકાસના કાર્યો કર્યા છે. આ બધું ચૌધરી ચરણ સિંહની વારસાને જીવંત રાખે છે.
