વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આજે અને ગઈકાલે દિલ્હીમાં પાંચમી રાષ્ટ્રીય મુખ્ય સચિવોની પરિષદની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યા છે. આ ત્રણ દિવસીય પરિષદ ૨૬થી ૨૮ ડિસેમ્બર સુધી ચાલી રહી છે, જેમાં કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના સહયોગને મજબૂત કરવા અને વિકાસના વિવિધ મુદ્દાઓ પર વ્યાપક ચર્ચા થઈ રહી છે.
આ પરિષદનો મુખ્ય વિષય ‘વિકસિત ભારત માટે માનવ મૂડી’ છે, જેમાં શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ અને રોજગારી જેવા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
આ પરિષદની શરૂઆત ૨૬ ડિસેમ્બરે થઈ હતી, જ્યારે વડાપ્રધાન મોદીએ ૨૭ અને ૨૮ ડિસેમ્બરે તેની અધ્યક્ષતા કરી. આ કાર્યક્રમમાં તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય સચિવો, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો, કેન્દ્રીય મંત્રાલયોના પ્રતિનિધિઓ અને નીતિ આયોગના સભ્યો સામેલ છે. પરિષદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગને વધારવો અને રાષ્ટ્રીય વિકાસની પ્રાથમિકતાઓ પર સંરચિત અને સતત સંવાદ દ્વારા એકીકૃત રોડમેપ તૈયાર કરવો છે. આ પરિષદ સહકારી સંઘવાદના વડાપ્રધાનના વિઝનને અનુરૂપ છે, જેમાં રાજ્યો અને કેન્દ્ર વચ્ચેના સમન્વયને મજબૂત કરીને ભારતને વિકસિત દેશ બનાવવાના લક્ષ્યને હાંસલ કરવું છે.
પરિષદમાં મુખ્ય વિષયો પર વિગતવાર ચર્ચા થઈ રહી છે. વિષયમાં વહેલી બાળપણનું શિક્ષણ, શાળા શિક્ષણ, કૌશલ્ય વિકાસ, ઉચ્ચ શિક્ષણ, રમતગમત અને અન્ય પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, વિશેષ સત્રોમાં રાજ્યોમાં નિયમમુક્તિ, શાસનમાં ટેક્નોલોજીના અવસરો, જોખમો અને તેમના નિવારણ, એગ્રીસ્ટેક દ્વારા સ્માર્ટ સપ્લાય ચેઇન અને બજાર જોડાણ, એક રાજ્ય-એક વિશ્વસ્તરીય પર્યટન સ્થળ, આત્મનિર્ભર ભારત અને સ્વદેશી, તેમજ પોસ્ટ-એલડબ્લ્યુઇ (લેફ્ટ વિંગ એક્સ્ટ્રીમિઝમ) ભવિષ્ય માટેની યોજનાઓ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ છે. ભોજન સમયે પણ વિશેષ ચર્ચાઓ યોજાઈ છે, જેમાં વારસા અને હસ્તપ્રતોનું સંરક્ષણ તેમજ ડિજિટાઇઝેશન, અને ‘આયુષ ફોર ઓલ’ – પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓમાં જ્ઞાનનું એકીકરણ જેવા વિષયોનો સમાવેશ થાય છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ પરિષદમાં શાસન અને સુધારાઓ સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર અર્થપૂર્ણ ચર્ચાઓ કરી છે. તેમણે એક્સ (પૂર્વે ટ્વિટર) પર જણાવ્યું કે, “દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલી રાષ્ટ્રીય મુખ્ય સચિવોની પરિષદમાં શાસન અને સુધારાઓ સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર અર્થપૂર્ણ ચર્ચાઓ થઈ છે.” આ ચર્ચાઓ ભારતની વસ્તીને માત્ર ડેમોગ્રાફિક ડિવિડન્ડ તરીકે જોવાને બદલે, તેને માનવ મૂડી તરીકે વિકસિત કરવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ તૈયાર કરવા પર કેન્દ્રિત છે. પરિષદમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના શ્રેષ્ઠ અભ્યાસો અને વ્યૂહરચનાઓને શેર કરવામાં આવ્યા છે, જે કેન્દ્રીય મંત્રાલયો, નીતિ આયોગ અને નિષ્ણાતોની ચર્ચાઓ પર આધારિત છે.
આ પરિષદની શ્રેણી ૨૦૨૨માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે પ્રથમ પરિષદ જૂન ૨૦૨૨માં ધરમશાલામાં યોજાઈ હતી. ત્યારબાદ જાન્યુઆરી ૨૦૨૩, ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ અને ડિસેમ્બર ૨૦૨૪માં દિલ્હીમાં યોજાઈ હતી. આ પાંચમી પરિષદ સહકારી સંઘવાદમાં એક અન્ય માઈલસ્ટોન છે, જે ભારતના નાગરિકોને માનવ મૂડી તરીકે સ્થાન આપીને સમાવેશી અને ભવિષ્ય-તૈયાર વૃદ્ધિને વેગ આપવાના લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરશે.
પરિષદમાં સામેલ અધિકારીઓમાં વડાપ્રધાનના મુખ્ય સચિવ પી. કે. મિશ્રા, કેબિનેટ સચિવ ટી. વી. સોમનાથન, નીતિ આયોગના સીઈઓ બી. વી. આર. સુબ્રહ્મણ્યમ અને વાઇસ ચેરમેન સુમન કે. બેરી જેવા વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ પરિષદમાં ચર્ચા થયેલા મુદ્દાઓ ભારતના વિકાસને નવી દિશા આપશે, ખાસ કરીને શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસમાં સુધારા દ્વારા યુવાનોને તૈયાર કરીને.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ પરિષદ વિશે વ્યાપક ચર્ચા થઈ રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક યુઝરે જણાવ્યું કે, “પાંચમી રાષ્ટ્રીય મુખ્ય સચિવોની પરિષદ સહકારી સંઘવાદને મજબૂત કરવા અને વિકસિત ભારતના વિઝનને નવો વેગ આપવા માટે ઐતિહાસિક પગલું છે.” અન્ય પોસ્ટમાં કહેવાયું છે કે, “પરિષદ વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધતા ભારતની માનવ મૂડીને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.”
આ પરિષદનું મહત્વ એ છે કે તે માત્ર ચર્ચા પુરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાંથી નીકળતી વ્યૂહરચનાઓ રાજ્યોમાં અમલમાં મુકાશે. ઉદાહરણ તરીકે, રાજ્યોમાં નિયમમુક્તિ દ્વારા વ્યવસાયને સરળ બનાવવો, ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને શાસનને કાર્યક્ષમ બનાવવો અને કૃષિમાં ડિજિટલ સપ્લાય ચેઇન વિકસાવવી જેવા પગલાંઓથી આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ મળશે. તેમજ, પર્યટન અને આરોગ્ય જેવા ક્ષેત્રોમાં નવા અભિગમો અપનાવીને રાજ્યોને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવામાં આવશે.
વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વમાં આ પરિષદ ભારતના વિકાસની યાત્રામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેમાં ચર્ચા થયેલા મુદ્દાઓ ભારતને ૨૦૪૭ સુધીમાં વિકસિત દેશ બનાવવાના લક્ષ્યને હાંસલ કરવામાં મદદરૂપ થશે. આ પરિષદમાંથી નીકળતા પરિણામો રાજ્યો અને કેન્દ્ર વચ્ચેના સહયોગને વધુ મજબૂત કરશે અને દેશના દરેક નાગરિકને વિકાસના લાભ મળશે.
