યુદ્ધની શરૂઆત અને એરસ્પેસ પર અસર
આખરી ફેબ્રુઆરી 2026માં અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઈરાન પર વ્યાપક હુમલા કર્યા હતા, જેમાં ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર અયતુલ્લાહ અલી ખામેને સહિત અનેક મોટા નેતાઓના મોત થયા હોવાના દાવા કરવામાં આવ્યા છે. ઈરાને તરત જ બદલો લેવા માટે ગલ્ફ દેશોમાં અમેરિકી સૈન્ય બેઝ અને અન્ય સ્થળો પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા કર્યા. આ પરિણામે ઈરાન, ઇરાક, ઇઝરાયલ, કતાર, બહેરીન, કુવૈત, યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયાના કેટલાક ભાગોમાં એરસ્પેસ સંપૂર્ણ અથવા આંશિક રીતે બંધ થઈ ગયા છે. ફ્લાઈટરડાર24 અને સિરિયમ જેવી એજન્સીઓ અનુસાર, છેલ્લા થોડા દિવસોમાં 12,000થી વધુ ફ્લાઈટ્સ રદ થઈ છે અને લાખો મુસાફરો ફસાયા છે.
આ એરસ્પેસ બંધ થવાથી મધ્ય પૂર્વના મુખ્ય હબ જેવા દુબઈ, અબુ ધાબી અને દોહા એરપોર્ટ પર ફ્લાઈટ્સ સ્થગિત થઈ ગઈ છે. ભારતીય એરલાઈન્સ જેમ કે એર ઈન્ડિયા, ઈન્ડિગો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય કેરિયર્સને પણ પોતાની ફ્લાઈટ્સ રદ કરવી પડી છે અથવા લાંબા રૂટ પર ડાયવર્ટ કરવી પડી છે. આ રૂટ્સમાં યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકા તરફ જતી ફ્લાઈટ્સને રશિયા, તુર્કી અથવા અન્ય લાંબા માર્ગો અપનાવવા પડે છે, જેનાથી ઉડાનનો સમય 5-10 કલાક વધે છે અને ઈંધણનો ખર્ચ બમણો થાય છે.
વિમાન ભાડામાં અચાનક વધારો: 3થી 10 લાખ સુધીના ભાવ
યુદ્ધ પહેલાં અમદાવાદથી લંડનની વન-વે ટિકિટ 50-80 હજાર રૂપિયામાં મળતી હતી, પરંતુ હવે તે 3 લાખથી વધુ અને કેટલાક કિસ્સામાં 9 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે. અમેરિકા (ન્યૂયોર્ક અથવા ટોરોન્ટો) માટેની ટિકિટ પણ 4થી 10 લાખની રેન્જમાં છે. આ વધારો મુખ્યત્વે ત્રણ કારણોસર છે:
- ઈંધણના ભાવમાં વધારો – યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં 10-13%નો વધારો થયો છે, જે જેટ ફ્યુઅલને સીધી અસર કરે છે. એરલાઈન્સના ખર્ચમાં 20-30% ઈંધણનો હિસ્સો હોય છે.
- લાંબા રૂટ અને વધુ ઈંધણ – મધ્ય પૂર્વના શોર્ટકટ બંધ થતા ફ્લાઈટ્સને વધુ અંતર કાપવું પડે છે, જેનાથી ખર્ચ વધે છે અને સીટ્સની ઉપલબ્ધતા ઘટે છે.
- મર્યાદિત સીટ્સ અને વધુ માંગ – ડાયરેક્ટ ફ્લાઈટ્સ ઓછી થતા મુસાફરો બાકીની ઉપલબ્ધ ફ્લાઈટ્સ પર ધસારો કરે છે, જેનાથી ડિમાન્ડ-સપ્લાયના નિયમથી ભાવ વધે છે.
ભારતમાંથી યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકા જતી ફ્લાઈટ્સ પર આ અસર સૌથી વધુ છે. હૈદરાબાદ, દિલ્હી અને મુંબઈ જેવા શહેરોમાં પણ ભાડા બમણા-ત્રણ ગણા થયા છે. ગુજરાતમાંથી વિદેશમાં સ્થાયી થયેલા ભારતીયો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સમય ખૂબ જ મુશ્કેલ બન્યો છે.
મુસાફરોની મુશ્કેલીઓ અને ગલ્ફ દેશોમાં ફસાયેલા લોકો
ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા અનેક ગુજરાતીઓ અને ભારતીયો ફ્લાઈટ્સ રદ થવાથી ફસાયા છે. દુબઈ, દોહા અને અબુ ધાબીમાંથી ભારત આવવા માટેની ફ્લાઈટ્સ બંધ છે. કેટલાક મુસાફરોને અન્ય દેશોમાં ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેઓ દિવસો સુધી રાહ જોવી પડે છે. ભારત સરકાર અને એરલાઈન્સ પાસેથી રિફંડ અને રી-બુકિંગની માંગ વધી છે, પરંતુ મોટા ભાગના કેસમાં પેસેન્જર્સને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.
આ ઉપરાંત, યુદ્ધને કારણે ઓઈલના ભાવ વધતા પેટ્રોલ-ડીઝલ, રસોઈગેસ અને અન્ય આયાતી વસ્તુઓના ભાવ પણ વધવાની શક્યતા છે, જેની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય જનતા પર પડશે.
એરલાઈન્સ અને સરકારના પગલાં
એરલાઈન્સ જેમ કે એર ઈન્ડિયા, લુફ્થાન્સા, બ્રિટિશ એરવેઝ અને એમિરેટ્સે પોતાની ફ્લાઈટ્સને અલ્ટરનેટિવ રૂટ્સ પર ચલાવવાનું શરૂ કર્યું છે, પરંતુ તેમ છતાં સેવાઓ મર્યાદિત છે. ભારત સરકારે મધ્ય પૂર્વમાં ફસાયેલા ભારતીયો માટે એડવાઈઝરી જારી કરી છે અને રિપેટ્રિએશન ફ્લાઈટ્સની વ્યવસ્થા કરવાનું વિચારી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ યુએસ, યુરોપિયન દેશો અને અન્યોએ પોતાના નાગરિકોને તાત્કાલિક પરત આવવાની સલાહ આપી છે.
ભવિષ્યમાં શું થઈ શકે?
જો યુદ્ધ લાંબો ચાલે તો વિમાન ભાડા વધુ વધી શકે છે અને હવાઈ મુસાફરી સંપૂર્ણ અસ્થિર બની શકે છે. એરલાઈન્સના શેરમાં પણ 10-20%નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ સ્થિતિ થોડા અઠવાડિયા સુધી ચાલુ રહી શકે છે, જેનાથી લગ્ન, વિદેશ પ્રવાસ અને વ્યવસાયિક મુસાફરી પર અસર પડશે.
આ સમયે મુસાફરોએ ફ્લાઈટ સ્ટેટસ તપાસવું, એરલાઈન્સ સાથે સંપર્કમાં રહેવું અને જરૂરી ન હોય તો મુસાફરીને ટાળવી જોઈએ. યુદ્ધની આ અસર માત્ર હવાઈ ભાડા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ આખા વિશ્વના અર્થતંત્ર અને જીવન પર ઊંડી અસર કરી રહી છે.
