આજના વિશ્વમાં રાજકીય અસ્થિરતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદો કોઈ નવી વાત નથી, પરંતુ તાજેતરમાં અમેરિકા અને વેનેઝુએલા વચ્ચેના તણાવે એક નવો વળાંક લીધો છે. 3 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ અમેરિકી સૈન્ય દ્વારા વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમની પત્ની સિલિયા ફ્લોરેસને પકડી લેવામાં આવ્યા છે. આ ઘટના વિશ્વભરમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે, અને તેના કારણે વેનેઝુએલામાં અસ્થિરતા વધી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ કાર્યવાહીને “ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ” તરીકે ઓળખાવી છે, જેમાં અમેરિકી વિશેષ દળો દ્વારા કારાકાસમાં હુમલો કરીને માદુરોને પકડવામાં આવ્યા.
ગયા વર્ષોમાં અમેરિકા અને વેનેઝુએલા વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ વધતો જોવા મળ્યો છે. વેનેઝુએલા વિશ્વના સૌથી મોટા તેલના અનામતો ધરાવે છે, અને તેના કારણે અમેરિકા તરફથી આર્થિક પ્રતિબંધો અને રાજકીય દબાણ વધ્યું છે. નિકોલસ માદુરો 2013થી વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ છે, અને તેમને અમેરિકા દ્વારા ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ અને નાર્કો-ટેરરિઝમના આરોપમાં ઇન્ડાઇટ કરવામાં આવ્યા છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે વેનેઝુએલાને “નાર્કો-સ્ટેટ” તરીકે વર્ણવ્યું છે, અને આ કાર્યવાહીને તેના ભાગરૂપે જોવામાં આવી રહી છે. ઘટનાની વિગતો અનુસાર, 2 જાન્યુઆરીની રાત્રે અમેરિકી વિમાનો અને હેલિકોપ્ટર્સે કારાકાસ પર હુમલો કર્યો, જેમાં વીજળી પુરવઠો કપાઈ ગયો અને સૈન્ય સ્થળો પર બોમ્બિંગ કરવામાં આવ્યું. ડેલ્ટા ફોર્સના સૈનિકોએ માદુરોના સુરક્ષિત ઘરમાંથી તેમને અને તેમની પત્નીને પકડી લીધા, અને તેમને અમેરિકી નેવીના જહાજ પર લઈ જવામાં આવ્યા.
આ ઘટના પછી માદુરોને ન્યુ યોર્કના બ્રુકલિનમાં આવેલા ડિટેન્શન સેન્ટરમાં લાવવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેમને ડ્રગ અને વેપન ચાર્જીસનો સામનો કરવો પડશે. ટ્રમ્પે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું કે અમેરિકા વેનેઝુએલાને અસ્થાયી રીતે નિયંત્રિત કરશે જ્યાં સુધી “સુરક્ષિત અને યોગ્ય પરિવર્તન” ન થાય. તેમણે વેનેઝુએલાના તેલના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સુરક્ષિત કરવાની વાત કરી છે, જેને કેટલાક વિરોધીઓ તેલ માટેના યુદ્ધ તરીકે જુએ છે. વેનેઝુએલાના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝે આને “યુદ્ધનું કાર્ય” ગણાવ્યું છે અને રાષ્ટ્રીય કટોકટી જાહેર કરી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયાઓમાં વિભાજન જોવા મળે છે. અમેરિકાના સમર્થકો આને લોકશાહીની જીત તરીકે જુએ છે, જ્યારે રશિયા, ચીન અને ક્યુબા જેવા દેશોએ આને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પણ આ વિષયે તીવ્ર ચર્ચા છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક યુઝરે લખ્યું કે “વેનેઝુએલાના નાગરિકો આને ઉજવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક ડેમોક્રેટ્સ અને ટેરરિસ્ટ સમર્થકો વિરોધ કરી રહ્યા છે.” અન્ય એક પોસ્ટમાં કહેવામાં આવ્યું કે આ કાર્યવાહી તેલ માટે છે, અને તેના વીડિયો પણ વાયરલ થઈ રહ્યા છે. વેનેઝુએલાના પ્રવાસીઓ અને વિપક્ષીઓ આને સ્વાગત કરી રહ્યા છે, જ્યારે માદુરોના સમર્થકો વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે.
ભારતની વાત કરીએ તો, આ ઘટના પછી ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે તેના નાગરિકોને વેનેઝુએલા જવાની સલાહ આપી છે કે બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળો. 3 જાન્યુઆરીની રાત્રે જારી કરાયેલા એડવાઇઝરીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે “વેનેઝુએલામાં તાજેતરના વિકાસને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય નાગરિકોને તમામ બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.” જે ભારતીયો વેનેઝુએલામાં છે તેઓને અત્યંત સાવધાની રાખવા, તેમના મુવમેન્ટને મર્યાદિત કરવા અને કારાકાસમાં ભારતીય એમ્બેસી સાથે સંપર્કમાં રહેવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. એમ્બેસીનો ઇમર્જન્સી નંબર +58-412-9584288 છે. ભારતે હજુ સુધી આ કાર્યવાહી પર કોઈ રાજકીય ટિપ્પણી કરી નથી, પરંતુ તેના નાગરિકોની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી છે.
આ વિવાદના દૂરગામી પરિણામો હોઈ શકે છે. વેનેઝુએલાના તેલના અનામતોને કારણે વિશ્વના તેલના બજારમાં અસ્થિરતા આવી શકે છે, જે ભારત જેવા તેલ આયાત કરતા દેશોને અસર કરશે. વધુમાં, આ કાર્યવાહીને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું ઉલ્લંઘન માનીને યુનાઇટેડ નેશન્સમાં ચર્ચા થઈ શકે છે. કેટલાક વિશ્લેષકો આને અમેરિકાની “રેજીમ ચેન્જ” નીતિના ભાગ તરીકે જુએ છે, જેમાં પહેલા ઇરાક અને લિબિયા જેવા દેશોમાં જોવા મળી છે. વેનેઝુએલામાં હવે વાઇસ પ્રેસિડન્ટ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝને અસ્થાયી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે, અને તેઓએ સૈન્યને તૈયાર રહેવાના આદેશ આપ્યા છે.
આ ઘટના વિશ્વના ભૌગોલિક રાજકારણને બદલી શકે છે. અમેરિકાની આ કાર્યવાહીને કેટલાક દેશો સમર્થન આપી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય તેને આક્રમણ તરીકે જુએ છે. ભારત જેવા તટસ્થ દેશો માટે આ એક પડકાર છે, કારણ કે તે વેનેઝુએલા સાથે આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે. ભારત વેનેઝુએલાથી તેલ આયાત કરે છે, અને આ અસ્થિરતા તેના પર અસર કરી શકે છે. વધુમાં, વેનેઝુએલામાં રહેતા ભારતીયોની સુરક્ષા મહત્વની છે, અને તેથી જ એડવાઇઝરી જારી કરવામાં આવી છે.
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિમાં જોવું જરૂરી છે કે વેનેઝુએલા 2018થી આર્થિક સંકટમાં છે, જેમાં હાઇપરઇન્ફ્લેશન અને અન્નની અછત છે. માદુરોના વિરોધીઓ તેમને તાનાશાહી માને છે, જ્યારે તેમના સમર્થકો અમેરિકાના પ્રતિબંધોને જવાબદાર ઠેરવે છે. આ કાર્યવાહી પછી વેનેઝુએલામાં પ્રદર્શનો વધી શકે છે, અને તેના કારણે વધુ અસ્થિરતા આવી શકે છે. વિશ્વના અન્ય દેશો, જેમ કે કોલમ્બિયા અને બ્રાઝિલ, પણ આને નજીકથી જોઈ રહ્યા છે, કારણ કે તેમના પર પણ અસર પડી શકે છે.
