ગુજરાતમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરાયેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા હેઠળ રાજ્યભરમાં ખાસ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કેમ્પમાં 27 અને 28 ડિસેમ્બરના બે દિવસોમાં જ અદ્ભુત પ્રતિસાદ મળ્યો છે, જેમાં 2.96 લાખથી વધુ ફોર્મ ભરાયા છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે રાજ્યના નાગરિકોમાં મતદાન અને વોટર લિસ્ટની સુધારણા અંગે કેટલી જાગૃતિ વધી છે. આ બ્લોગમાં અમે આ પ્રક્રિયાની વિગતો, તેનું મહત્વ અને આગળના પગલાં વિશે વિસ્તારથી વાત કરીશું.
SIR પ્રક્રિયા શું છે અને તેનું મહત્વ
SIR, જેનો પૂરો અર્થ છે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન, તે ભારતીય ચૂંટણી પંચની એક વિશેષ ઝુંબેશ છે જે વોટર લિસ્ટને અપડેટ કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં આ પ્રક્રિયા 27 ઓક્ટોબર 2025થી શરૂ કરવામાં આવી હતી અને તેનો ઉદ્દેશ્ય છે કે વોટર લિસ્ટમાંથી મૃત્યુ પામેલા, સ્થળાંતર કરી ગયેલા અથવા અન્ય કારણોસર અયોગ્ય નામોને દૂર કરવા તેમજ નવા મતદારોને નોંધવા. આ વર્ષે SIR-2026ના ભાગરૂપે રાજ્યમાં મોટા પાયે ઘરે-ઘરે સર્વે કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં બ્લોક લેવલ અધિકારીઓ (BLO) દ્વારા નાગરિકોની મુલાકાત લઈને વિગતો ચકાસવામાં આવી.
આ પ્રક્રિયાનું મહત્વ એ છે કે તે લોકશાહીને મજબૂત બનાવે છે. અચોક્કસ વોટર લિસ્ટને કારણે ચૂંટણીમાં અનિયમિતતા આવી શકે છે, જેમ કે ડુપ્લિકેટ વોટ અથવા અયોગ્ય વ્યક્તિઓના મતદાન. ગુજરાતમાં આ વર્ષે ડ્રાફ્ટ વોટર લિસ્ટ 19 ડિસેમ્બરે જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેમાં કુલ 4.34 કરોડ મતદારો નોંધાયા છે. આમાંથી 73.73 લાખ જેટલા નામો કમી કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં મોટા ભાગના મૃત્યુ અથવા સ્થળાંતરને કારણે છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે SIR પ્રક્રિયા કેટલી અસરકારક રીતે કામ કરી રહી છે.
ખાસ કેમ્પનું આયોજન અને પ્રતિસાદ
ડ્રાફ્ટ લિસ્ટ જાહેર થયા બાદ નાગરિકોને તેમના નામમાં સુધારા, નવા નામ ઉમેરવા અથવા વાંધા નોંધાવવા માટેની તક આપવામાં આવી છે. આ માટે રાજ્ય ચૂંટણી પંચ દ્વારા વિશેષ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જે 27-28 ડિસેમ્બર 2025 અને 3-4 જાન્યુઆરી 2026ના દિવસોમાં યોજાશે. આ કેમ્પ રાજ્યના તમામ જિલ્લાઓમાં, વિધાનસભા મતદાર વિભાગોમાં અને પોલિંગ સ્ટેશનો પર ગોઠવવામાં આવ્યા છે.
પ્રથમ બે દિવસોમાં જ 2.96 લાખથી વધુ ફોર્મ ભરાયા છે, જેમાં મુખ્યત્વે ફોર્મ-6 (નવા મતદાર નોંધણી માટે), ફોર્મ-7 (નામ કમી માટે) અને ફોર્મ-8 (સુધારા માટે)નો સમાવેશ થાય છે. આ આંકડા અનુસાર, અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મોટા શહેરોમાં સૌથી વધુ ફોર્મ ભરાયા છે. ઉદાહરણ તરીકે, અમદાવાદમાં એકલા 50,000થી વધુ ફોર્મ સબમિટ થયા છે. આ પ્રતિસાદને કારણે ઘણા કેમ્પમાં લાંબી કતારો જોવા મળી હતી, પરંતુ ચૂંટણી તંત્ર દ્વારા વ્યવસ્થિત વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.
રાજ્યના મુખ્ય નિર્વાચન અધિકારી હારીત શુક્લાએ આ અંગે જણાવ્યું કે, “આ કેમ્પનો ઉદ્દેશ્ય છે કે દરેક યોગ્ય મતદારને તેનો અધિકાર મળે અને વોટર લિસ્ટ સંપૂર્ણપણે અપડેટ થાય. અમને આશા છે કે આગામી કેમ્પમાં પણ આવો જ પ્રતિસાદ મળશે.” આ ઉપરાંત, ઓનલાઈન પોર્ટલ વોટર્સ.સેક.ગોવ.ઈન પર પણ ફોર્મ ભરી શકાય છે, જેનાથી ડિજિટલ જાગૃતિ વધી છે.
આ પ્રક્રિયાની અસર અને ચેલેન્જીસ
SIR પ્રક્રિયા દ્વારા ગુજરાતમાં મતદારોની સંખ્યા 4.34 કરોડ પર પહોંચી છે, જેમાં પુરુષ મતદારો 2.24 કરોડ, મહિલા મતદારો 2.10 કરોડ અને તૃતીય લિંગના મતદારો 1,200થી વધુ છે. આમાં યુવા મતદારોની સંખ્યા પણ વધી છે, જે આગામી ચૂંટણીઓ માટે શુભ સંકેત છે. જોકે, 73 લાખ નામો કમી થવાને કારણે ઘણા નાગરિકોમાં અસંતોષ છે. કેટલાકને ખબર જ નથી કે તેમનું નામ કમી થયું છે, જેના કારણે આ કેમ્પ મહત્વપૂર્ણ બન્યા છે.
ચેલેન્જીસમાં મુખ્ય છે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જાગૃતિનો અભાવ અને ડોક્યુમેન્ટેશનની સમસ્યા. ઘણા લોકો પાસે આધાર કાર્ડ અથવા અન્ય પુરાવા નથી, જેના કારણે ફોર્મ ભરવામાં મુશ્કેલી આવે છે. તેમ છતાં, ચૂંટણી પંચ દ્વારા મોબાઈલ વાન અને જાહેરાત અભિયાન ચલાવવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે પ્રતિસાદ વધ્યો છે.
આ પ્રક્રિયા ઉત્તર પ્રદેશ જેવા અન્ય રાજ્યોમાં પણ ચાલી રહી છે, જ્યાં 2.89 કરોડ નામો કમી થયા છે. આ દર્શાવે છે કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે વોટર લિસ્ટની સુધારણા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
તમારું નામ કેવી રીતે ચેક કરો અને આગળના પગલાં
જો તમે તમારું નામ વોટર લિસ્ટમાં છે કે નહીં તે ચેક કરવા માંગો છો, તો તમે ઓનલાઈન પોર્ટલ પર જઈને EPIC નંબર અથવા મોબાઈલ નંબરથી શોધી શકો છો. આ ઉપરાંત, તમારા પોલિંગ સ્ટેશન પર જઈને પણ લિસ્ટ જોઈ શકો છો. વાંધા અથવા સુધારા માટે 18 જાન્યુઆરી 2026 સુધીનો સમય છે, જેમાં આગામી કેમ્પમાં ભાગ લઈ શકો છો.
આખરી મતદાર યાદી 27 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવશે, જે આગામી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય ચૂંટણીઓ માટે આધારભૂત બનશે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા ગુજરાતમાં મતદાનનો દર વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં નાગરિકોનો સહયોગ અનિવાર્ય છે.
