મહારાષ્ટ્રની રાજકીય ભૂમિ આજે બળતણા જેવી થઈ છે. બૃહન્મુંબઈ મહાનગરપાલિકા (BMC)ની આગામી ચૂંટણીઓ, જે ૧૫ જાન્યુઆરીએ યોજાવાની છે,ને કારણે રાજકારણમાં તોફાની માહોલ છે. આ ચૂંટણીઓમાં ૨૨૭ જેટલી બેઠકો માટે મુકાબલો થશે, અને આમાં ઠાકરે ભાઈઓ – ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે – પર વિપક્ષીઓ તરફથી તીખા પ્રહારો થઈ રહ્યા છે. ૨૦ વર્ષ પછી એકઠા થયા હોવા છતાં, તેમની ભાગીદારી પર આંતરિક તણાવ અને બાહ્ય આક્રમણો વધી ગયા છે. ભાજપ અને કોંગ્રેસ બંને તરફથી આ ભાઈઓને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જે મુંબઈના મરાઠી માણસના ભાવનાઓને જગાડી રહ્યું છે.
BMC ચૂંટણીઓ ૨૦૧૭ પછી પહેલી વાર યોજાવાની છે, અને આ ચૂંટણીઓ મહારાષ્ટ્રના રાજકારણનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. ગયા મહિને ૨૪ ડિસેમ્બરે બાલાસાહેબ ઠાકરેની પુણ્યતિથિ પર ઉદ્ધવ અને રાજ ઠાકરેની ભેટ થઈ, જેને ઠાકરે ભાઈઓની ‘પુનઃએકીકરણ’ કહેવામાં આવ્યું. આ એલાયન્સ હેઠળ શિવસેના (યુબીટી)ને ૧૪૫થી ૧૫૦ બેઠકો અને એમએનએસને ૬૫થી ૭૦ બેઠકો મળશે. આ એલાયન્સને મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (એમએનએસ) અને શિવસેના (યુબીટી)ના કાર્યકર્તાઓ તરફથી સ્વાગત મળ્યું, પરંતુ આ વિરામી એકતા પર જ બહારથી તીખા પ્રહારો શરૂ થઈ ગયા.
મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે તાજેતરમાં વર્લીના એનએસસીઆઈ ડોમમાં યોજાયેલી ભાજપ-શિંદે શિવસેનાની જયંત રેલીમાં ઠાકરે ભાઈઓ પર વ્યંગાત્મક પ્રહાર કર્યા. તેમણે કહ્યું કે, “આ લોકો હિજાબ પહેરેલી મેયરની માંગા પર ચૂપ છે, અને તેમની રેલીઓમાં ‘વંદે માતરમ્’ના નારા પણ બંધ થઈ ગયા છે.” આ નિવેદન આઈએમઆઈએમના પોક્સપીક વારીસ પઠાણના નિવેદન પર આધારિત હતું, જેમાં મુસ્લિમ મેયરની માંગ કરવામાં આવી હતી. ફડણવીસે આને લઈને ઠાકરે ભાઈઓને મરાઠી અને હિંદુ ભાવનાઓના વિરોધી તરીકે રજૂ કર્યા, જે તેમના પરંપરાગત વોટબેંકને હાનિ પહોંચાડે તેવું છે. આ પ્રહારો ઠાકરે ભાઈઓની નવી રણનીતિ – મુસ્લિમ વોટર્સનો સમર્થન મેળવવાની – પર સીધો કરારો કરે છે, જેને હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સે ‘કડવી વ્યંગ્યાસ્પદ વાત’ કહ્યું છે.
ભાજપ તરફથી આ ઉપરાંત, ઠાકરે ભાઈઓની એકતાને ‘આતબરી પગલું’ કહીને ટીકા કરવામાં આવી છે. નેશનપ્રેસના એક અહેવાલમાં ભાજપના નેતાઓએ કહ્યું કે, “આ બે ભાઈઓ ૨૦ વર્ષ પછી એકઠા થયા છે કારણ કે તેમને પોતાની અસ્તિત્વની ચિંતા છે. આ એલાયન્સ માત્ર BMCમાં હારથી બચવાનો પ્રયાસ છે.” આ ટીકા રાજ ઠાકરેની ‘અસંગત રાજકારણ’ પર પણ આધારિત છે, જેમાં એનડીટીવીના વિશ્લેષણમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રાજની નીતિઓમાં વારંવાર ઉલટા પલટા જોવા મળે છે, જે તેમના એલાયન્સને નબળો બનાવે છે. બીજી તરફ, કોંગ્રેસ પણ આ ભાઈઓને કટોકટીમાંથી છુટકારો મેળવવા માટે ‘લોન વુલ્ફ’ અભિગમ અપનાવી રહી છે, અને મહા વિકાસ અઘાડી (એમવીએ)ના તોડાને લઈને ઠાકરે ભાઈઓને જવાબદાર ઠેરવી રહી છે.
ઠાકરે ભાઈઓ પોતે પણ ખુલ્લા બાજુએ ભાજપ પર હુમલો કરી રહ્યા છે. રાજ ઠાકરેના મતે, “કેટલાક લોકો મુંબઈને મહારાષ્ટ્રથી અલગ કરીને લેવાનો સપનો જુએ છે, જેને તોડીને મૂકવો જરૂરી છે.” આમાં તેમણે ભાજપ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નામનો ઈશારો કર્યો, જ્યારે ઉદ્ધવે કહ્યું કે “મુંબઈ મર્ત્યુદંડ આપનારા શહીદોનો લોહી છે, તેને બે ગુજરાતીઓ (મોદી અને અમિત શાહ) ગળી જશે તો નહીં.” આ વાતો મુંબઈના મરાઠી માણસના ગર્વને જગાડે છે, પરંતુ વિપક્ષીઓ તેને ‘ભાગીદારીના કારણે ઉદ્ભવતી અસ્થિરતા’ તરીકે રજૂ કરે છે.
આ એલાયન્સમાં આંતરિક તણાવ પણ વધ્યો છે. મિડ-ડેના અહેવાલ મુજબ, દાદર, ચાર્કોપ, બોરીવલી, કાંદીવલી અને ભાંડુપ જેવા મરાઠી વર્ચસ્વવાળા વોર્ડમાં બેઠક વહેંચણી પર તીખી લોબીંગ ચાલી રહી છે. શિવસેના (યુબીટી)ના અનામી નેતાઓ કહે છે કે કાર્યકર્તાઓમાં અસંતોષ છે, કારણ કે બધાને બેઠકો નથી મળતી. આ ઉપરાંત, પૂર્વ એમએનએસ નેતા પ્રકાશ મહાજનનું એકનાથ શિંદેની શિવસેનામાં જોડાઈ જવું આ એલાયન્સ માટે મોટો ફટકો છે. આ તણાવને કારણે કાર્યકર્તાઓમાં પોલીંગ અને વોટર પોલીંગની ચિંતા વધી છે.
BMC ચૂંટણીઓમાં મુલ્તી-કોર્નર્ડ લડાઈ જોવા મળશે. ભાજપ-શિંદે શિવસેના એલાયન્સ વિકાસના એજન્ડા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, જ્યારે કોંગ્રેસે ૫૨૮ બેઠકો પર સ્વતંત્ર લડવાનો નિર્ણય લીધો છે. નાણા પટોલે, મહારાષ્ટ્ર કોંગ્રેસના પ્રમુખ, ભાજપ પર દબાણની રીતો, જેમ કે હત્યા અને ધમકીઓ,ના આરોપો લગાવ્યા છે, જેમાં પરોક્ષ રીતે ઠાકરે એલાયન્સને પણ લક્ષ્ય બનાવાયું છે. મુસ્લિમ વોટર્સની અસર પણ મહત્વની છે, જે ઠાકરે એલાયન્સને તરફ વાળી શકે, પરંતુ આને લઈને ભાજપ તરફથી વધુ તીખા પ્રહારો થઈ શકે છે.
આ ચૂંટણીઓ માત્ર મુંબઈના વહીવટી વ્યવસ્થા માટે જ નહીં, પણ મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં ઠાકરે વંશના પુનરુત્થાન માટે પણ કરવા-કરવાનું છે. ઉદ્ધવ અને રાજ ૫ જાન્યુઆરીથી સંયુક્ત રેલીઓ કરશે, જેમાં મરાઠી માણસના અધિકારો અને મુંબઈની સ્વાયત્તતા પર ભાર મૂકાશે. પરંતુ વિપક્ષીઓના પ્રહારોને કારણે આ એલાયન્સની પરીક્ષા મુશ્કેલ થઈ જશે. શું ઠાકરે ભાઈઓ આ તોફાનને પાર કરીને મુંબઈ પર પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવશે? કે ભાજપના વિકાસ મોડેલને આગળ વધારાની તક મળશે? આનો જવાબ ૧૫ જાન્યુઆરી પછી જ મળશે, પરંતુ અત્યારે મહારાષ્ટ્રનું રાજકારણ ઠાકરે ભાઈઓના નામે જ ગુંજી રહ્યું છે.
