સૌરભભર્યું નેશનલ સિક્યુરિટી ગાર્ડ (NSG), જે ભારતમાં આતંકવાદ-રોધી “બ્લેક કૅટ” કમાન્ડો તરીકે ઓળખાય છે, એ હવે એક નવી સ્ટ્રેટેજિક અસ્થિત્વ વિકસાવવાની નવી તબક્કાએ પગલુ ભર્યું છે. ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 14 ઑક્ટોબર, 2025ને NSGની 41મી સ્થાપના દિવસના અવસરમાં જાહેરાત કરી છે કે અયોધ્યામાં તેનો એક નવો હબ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
આ નિર્ણય માત્ર સુરક્ષા દૃષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ નથી, પણ રાજકારણ, પ્રદેશની પ્રાથમિકતાઓ, માહિતી-પ્રસાર, અને ભવિષ્યની NSG યોજનાઓ માટે અનેક પડકારો પણ ઊભા કરે છે.
શું જાહેર કર્યું છે અમિત શાહે?
- ગૃહમંત્રી અમિત શાહે NSGના સ્થાપના દિવસ શ્રી માણ હોવું, હરિયાણામાં તેના મુખ્ય મથકે સંબોધન આગળ કર્યું, અને અયોધ્યામાં નવા પ્રાદેશિક હબની યોજનાની જાહેરાત કરી.
- આ અયોધ્યા હબ છઠ્ઠું (6મું) હબ રહેશે, કારણ કે દેશમાં પહેલાથી મુંબઇ, ચેન્નાઈ, કોલકાતા, હેદરાબાદ અને ગાંધીનગર (આહમદાબાદ)માં હબ છે.
- NSG અયોધ્યામાં હેરમધ્યરાત્રિ “સ્થિર હાજરી” માટે તેના કર્મીઓને પરમાવાદે તેનાત કરશે.
- અયોધ્યામાં બનવવામાં આવેલા પ્લોટ માટે આશરે 8 એકર જમીન અપાય છે, જેમાં આ હબ સ્થિરીકરણ થશે.
- ગૃહમંત્રીએ એ પણ જણાવ્યું કે આ નવા હબની આસપાસ એક વિશિષ્ટ ઝોન બનાવવામાં આવશે, જેમાં એક સ્પેશિયલ કોમ્પોઝિટ ગ્રુપ હશે, જે કોઈ પણ અચાનક આતંકવાદી જોખમ સામે તાત્કાલિક જવાબ આપી શકશે.
- સાથે જ, શાહે બેસાડેલા છે સ્પેશ્યલ ઓપરેશન્સ ટ્રેનિંગ સેન્ટર (SOTC) પણ, જે 8 એકર જમીનમાં ₹141 કરોડમાં ઊભું થશે.
- આ SOTC માત્ર NSG માટે નહીં પણ “રાજ્ય-પોલીસ ફોર્સેસ” અને અન્ય કેન્દ્રીય શસ્ત્રબળોમાં એન્ટી-ટેરોર યુનિટ્સ માટે પણ આવેલા તાલીમ કેન્દ્ર તરીકે કામ કરશે.
- શાહે NSGની લડત, તેની શક્તિ અને પ્રતિબદ્ધતાને વખાણ્યો છે, જણાવતાં કે NSG “સર્વત્ર, સર્વોત્તમ, સુરક્ષા” ની મૂલ્યમાળાને હોલ્ડિંગ કરીને ઉત્તર દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે.
- ગૃહમંત્રીની ભાષણમાં દેખાડાયો છે કે કેન્દ્ર સરકાર NSGની કામગીરીમાં મુખ્ય ફેરફાર* લાવવા મિસન પર કામ કરી રહી છે.
મહત્વ અને ફાયદા
નવા NSG હબની સ્થાપનાથી અયોધ્યામાં અને આસપાસના પ્રદેશોમાં પસાર થનારી સલામતી માળખામાં ઘણાબધું સુધારાશે. કેટલાક મહત્વપૂર્ણ તત્વો નીચે છે:
પ્રતિરક્ષણ સમય ઘટાડે:
- NSGની આંતરરાષ્ટ્રીય અને પ્રદેશીય હાજરી વધુ વિસ્તૃત થશે, જે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. હાલમાં NSGના મોટાભાગનાં હબ દૂરસ્થ છે, જેને કારણે તાત્કાલિક સંજોગોમાં પ્રતિસાદ અને દાવો લેવામા સમય લાગી શકે છે. આયોધ્યા હબ દ્વારા કોમાન્ડો તુરંત ઉપલબ્ધ રહેશે.
સ્થાનિક મધ્યસ્થાપન:
- અયોધ્યા તે વિસ્તાર છે જે ધાર્મિક અને રાજકીય દૃષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ છે. અયોધ્યામાં NSG હબે સ્થાનિક સુરક્ષા હિસાબે સ્પષ્ટ ભૂમિકા ભજવી શકે છે, ખાસ કરીને મંદિરીય સ્થળોની સુરક્ષા માટે.
જવાબદારી અને રચના સુગમ:
- વિશિષ્ટ ઝોનમાં NSGનું ટેક-રિસોર્સ કેન્દ્ર બનવાથી, સુરક્ષા જાળવણી વધુ કાર્યક્ષમ બનશે. સમસ્યાઓ આવે ત્યારે “સ્પેશ્યલ કોમ્પોઝિટ ગ્રુપ” તુરંત પ્રત્યઉત્તર આપી શકે છે.
પ્રશિક્ષણ ક્ષમતાઓ વધારવી:
- SOTC પર વિકાસ માત્ર NSGની તાલીમ માટે નહીં, પણ રાજ્ય પોલીસ અને કેન્દ્રીય ગાર્ડરસ સહિતના અન્ય યુનિટ્સ માટે પણ. એ દ્વારા તેને વધુ પ્રોફેશનલ બનાવવામાં મદદ મળશે.
આધુનિક ટેકનોલોજી ઉમેરો:
- અહેવાલો મુજબ, નવા ખૂણામાં CCTV, AI-ડ્રોન અને એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ પણ સ્થાપિત કરવાની યોજના છે.
રેવોર્ડ અને આત્મમાન:
- ગૃહમંત્રી શાહે NSGને “સુષીલ દૃઢતા” અને “લોડ-સ્ટાન્ડર્ડ કોંબેટ એક્સેલન્સ” માટે વખાણ્યો છે, જે તે સર્વસમાન સુરક્ષા દળ તરીકે દેશની પ્રતિબદ્ધતાને ઉજાગર કરે છે.
પડકારો અને સંભવિત સુચનાઓ
નવા NSG હબની સ્થાપનામાં કેટલીક પડકારો પણ છે — લગભગ દરેક યોજનામાં જેમ હોય છે. અહીં કેટલાક શક્ય પડકારો અને તેમની શક્ય ઉકેલો:
ભવમિક વિકાસ અને મંજૂરી:
- 8 એકર જમીનમાંથી હબ સ્થાપિત કરવો એ તો શરૂઆત છે, પરંતુ બાંધકામ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંચાલન માટે વધુ ખર્ચ આવશે.
- સુચન: આરામદાયક, ટર્નકી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર યોજનાની પ્રથમ તબક્કામાં થોડી સમયસર વિસ્તૃત યોજના બનાવવી જોઈએ.
પર્યાવરણ અને સ્થાનિક પ્રતિક્રિયા:
- જેટલી મોટી સુરક્ષા બજેટ અને જરૂરી બાંધકામ છે, ત્યાં સ્થાનિક નાગરિકો અને પર્યાવરણ નિષ્ણાતો તરફથી પ્રતિસાદ આવવાની સંભાવના હોય શકે છે.
- સુચન: સ્થાનિક સમુદાય સાથે સંપૂર્ણ સંવાદ તથા પર્યાવરણીય અસર મૂલ્યાંકન (EIA) કરવાની યોજનાની શરૂઆત પહેલાં કરવી જોઈએ.
લૉજિસ્ટિક અને મેનેજમેન્ટ:
- NSGનું હજારોથી વધુ પદવી ધરાવતી એક હબ ચલાવવી એ સરળ કાર્ય નથી. તાલીમ, યાંત્રિક સપોર્ટ, પ્રવાસ, લોજિસ્ટિક સ્કેલિંગ વગેરે મુદ્દાઓ થશે.
- સુચન: સંગઠન માટે સ્તરીય મેનેજમેન્ટ સ્ટ્રક્ચર બનાવવું કે જેમાં સ્થાનિક એજન્સીઓ સાથે સહકાર હોય.
વિશ્વાસ અને પારદર્શિતા:
- રાજકીય દૃષ્ટિકોણે, કેટલાક લોકો પૂછે શકે કે અયોધ્યામાં હબ માત્ર સિમ્બોલિક (પ્રતીકાત્મક) નિર્ણય છે કે શું તે ખરેખર સુરક્ષા માટે છે.
- સુચન: કેન્દ્રે ખાનગીઃ જાહેર ટ્રાન્સપેરેન્સી રાખવી જોઈએ — જેમ કે વિકાસ ખર્ચ, કામગીરી માપદંડ અને કામગીરી અહેવાલ જાહેર કરવા.
સુરક્ષા જોખમ:
- અયોધ્યામાં NSG હોવેથી, તે પોતાની સુરક્ષા દૃષ્ટિએ વધુ નિશાન બની શકે છે.
- સુચન: સુરક્ષા યોજના, રક્ષણાત્મક ઘેરેતા અને પ્રતિજવાબો વ્યવસ્થાઓ ખૂબ મજબૂત હોવી ખાસ જરૂરી છે.
નૈતિક, રાજકીય અને સામાજિક દ્રષ્ટિકોણ
- રાષ્ટ્રીય ગર્વ: હબ અયોધ્યામાં સ્થાપિત થવાથી છેક એક કેન્દ્રસ્થાનિકતા ન વધે પણ રાષ્ટ્ર ગર્વ પણ મજબૂત થશે. ગૃહમંત્રી શાહે NSGની તેલાણ અને “સર્વોત્તમ” મૂલ્યોની પ્રશંસા કરી છે, જે સલામતી દૃષ્ટિએ દેશની પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવે છે.
- ધાર્મિક સંવેદનશીલતા: અયોધ્યાની ધાર્મિક પ્રકારની મહત્વપૂર્ણતા અને તે સ્થળની સંવેદનશીલતા સાથે, હબ હોવું નવી સ્થિતિમાં સુરક્ષા સંતુલન માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થાય છે.
- રાજકીય સમાવિષ્ટતા: કેટલાક વિન્ડોમાં, આ નિર્ણય રાજકીય રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને અટકાવવાની દૃષ્ટિથી કે “ઉત્તરપ્રદેશની વધતી મહત્વની ભૂમિકા” થી.
- નાગરિક સુરક્ષા: સ્થાનિક લોકો માટે પણ સુરક્ષા વધારે રહેશે — ખાસ કરીને પિલગ્રિમ્સ, મંદિરીય મુલાકાતીઓ અને સેન્ટ્રલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફ્લો માટે.
અમિત શાહની જાહેરાત એ માત્ર એક સલામતી ઘટક નથી — તે નેશનલ સ્ટ્રેટેજી, ઇન્ડિયન એન્ટીટેરોર ફ્રેમવર્કમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિવર્તન છે. નેશનલ સિક્યુરિટી ગાર્ડ (NSG) એ હવે અયોધ્યામાં પ્રસ્થાપિત થતાં, તે માત્ર વિદેશી કે સામૂહિક જોખમ સામે દેશની સમર્થતા વધારશે નહીં, પણ સ્થાનિક સ્તર પર પણ પ્રતિભાવ સમય ઘટાડશે.
આ હબ સંપન્ન થાય એટલું સહેલું નહીં હોવા છતાં, યોગ્ય યોજના, પારદર્શિતા અને સંવાદ દ્વારા તેનો લાભ મોટા પાયે દેશ અને નાગરિક સુરક્ષાને મજબૂત કરી શકે છે. ગૃહમંત્રી શાહે એસ.ઓ.ટી.સી. ની શરૂઆત સાથે સાથે કેન્દ્રની “શૂન્ય સહનશીલતા” વાણી ફરીથી પુષ્ટિ કરી છે — અને આ બાંહેધરી એ દર્શાવે છે કે ભારત આતંકવાદ-રોધી સુસજ્જતામાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કરી રહ્યું છે.
