NASA Shield for Radiation :
NASAના આર્ટેમિસ II મિશનમાં જ્યારે રોકેટ લોન્ચ થશે ત્યારે ચાર અંતરિક્ષયાત્રીઓ ચંદ્રની આસપાસ લગભગ દસ દિવસની સફર કરશે. પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રની બહાર જતાં તેઓને ગેલેક્ટિક કોસ્મિક કિરણો, સૂર્યના તીવ્ર ફ્લેર અને વાન એલન રેડિયેશન ઝોનનો સામનો કરવો પડશે. આ ઉચ્ચ-ઊર્જાવાળા કણો માનવ શરીરના ડીએનએને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે અને મગજની કામગીરી પર પણ ખરાબ અસર કરી શકે છે. એટલે જ ડીપ સ્પેસમાં મુસાફરી કરતી વખતે રેડિયેશન સૌથી મોટી પડકારોમાંનું એક છે.
ઓરિયનની બિલ્ટ-ઇન ડિફેન્સ સિસ્ટમ+
NASAએ ઓરિયન સ્પેસક્રાફ્ટને ખાસ પ્રકારની સામગ્રીથી બનાવ્યું છે જે રેડિયેશનને શોષી લે છે અને તેને અંદર પહોંચતા અટકાવે છે. આ વાહનની ડિઝાઇન એવી છે કે તે પોતે જ એક મજબૂત શિલ્ડનું કામ કરે છે, જેથી અંતરિક્ષયાત્રીઓ વાન એલન બેલ્ટમાંથી અનેક વખત પસાર થાય ત્યારે પણ રેડિયેશનની અસર ઓછી થાય. એન્જિનિયરોએ પાણી, ખોરાક અને સામાનની બેગને વ્યૂહાત્મક રીતે ગોઠવીને વધારાનું રક્ષણ પૂરું પાડવાની રીત પણ વિકસાવી છે.
ઇમરજન્સી તોફાન સામે આશ્રય
સૂર્યના તોફાનો (સોલર સ્ટ્રોમ) અચાનક આવી શકે છે અને ખતરનાક બની શકે છે. જો મિશન દરમિયાન આવું બને તો અંતરિક્ષયાત્રીઓ ઓરિયનના મધ્ય ભાગમાં જઈને ત્યાં ખોરાક, પાણી અને અન્ય વસ્તુઓને ગોઠવીને એક અસ્થાયી સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન બનાવશે. આ રીતે તેઓ પોતાની આસપાસ વધુ જાડું કવચ ઊભું કરી શકશે, જેથી અચાનક વધેલા રેડિયેશનથી બચી શકાય. આ જગ્યાને ‘સેફ હેવન’ અથવા સુરક્ષિત ઝોન તરીકે તૈયાર કરવામાં આવી છે જેથી કોઈ પણ સ્થિતિમાં તેઓ સુરક્ષિત રહી શકે.
સ્પેસક્રાફ્ટના રક્ષણ ઉપરાંત અંતરિક્ષયાત્રીઓ ખાસ AstroRad રેડિયેશન વેસ્ટ પહેરી શકે છે. આ વેસ્ટ ફેફસાં, પેટ અને હાડકાંના અસ્થિમજ્જા જેવા મહત્વના અંગોને ખાસ રીતે સુરક્ષિત રાખવા માટે ડિઝાઇન કરાયું છે. તે હલકું અને લવચીક હોવાથી અંતરિક્ષયાત્રીઓ રેડિયેશનનું જોખમ ઘટાડીને પોતાનું કામ પણ સરળતાથી ચાલુ રાખી શકે છે. ઓરિયનના શિલ્ડ અને આ વેસ્ટના સંયોજનથી તેઓ NASA દ્વારા નક્કી કરેલી સુરક્ષિત રેડિયેશન મર્યાદામાં રહી શકે છે. ડીપ સ્પેસમાં રેડિયેશન પૃથ્વીની સરખામણીએ 50 થી 100 ગણું વધુ હોય છે, પરંતુ આ તમામ વ્યવસ્થાઓથી તેઓને તેને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
ભવિષ્ય માટેની કસોટી
આર્ટેમિસ II માત્ર ચંદ્રની આસપાસ ફરવાનું મિશન નથી, પરંતુ આર્ટેમિસ III માટે મહત્વની તૈયારી છે જેમાં માનવો ચંદ્રની સપાટી પર ઉતરશે. આ મિશનમાં જીવન-સહાયક સિસ્ટમ, નેવિગેશન, સંચાર અને રેડિયેશન રક્ષણની તમામ પદ્ધતિઓનું પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. અહીં મળતા માહિતી અને ડેટાનો ઉપયોગ ભવિષ્યના ચંદ્ર મિશનો તેમજ મંગળની યાત્રાઓ માટે પણ થશે, જ્યાં રેડિયેશનનું જોખમ વધુ તીવ્ર હશે.
ડીપ સ્પેસમાં જીવતા રહેવા માટેની પહેલ
સ્પેસક્રાફ્ટનું મજબૂત શિલ્ડ, ઇમરજન્સી આશ્રય અને વ્યક્તિગત વેસ્ટ દ્વારા NASA માનવ અંતરિક્ષયાત્રાની સૌથી મોટી સમસ્યાને હલ કરવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે. આર્ટેમિસ II માત્ર ચંદ્ર પરની સફર નથી, પરંતુ તે દર્શાવે છે કે પૃથ્વીના કુદરતી રક્ષણ વિના પણ અંતરિક્ષયાત્રીઓ સુરક્ષિત રહી શકે છે. આ મિશન માનવજાતને ડીપ સ્પેસમાં સુરક્ષિત રીતે જીવવા, કામ કરવા અને આગળ વધવાના નવા યુગની શરૂઆત કરશે.
