મધ્ય પ્રદેશના ગ્વાલિયર શહેરમાં ડૉ. ભીમરાવ અંબેડકરની પ્રતિમા અને તેમની તસવીર સાથે જોડાયેલા અપમાનના મુદ્દા પર વિવાદ વધુ તીવ્ર બન્યો છે. વકીલ અનિલ મિશ્રાના વિવાદાસ્પદ નિવેદનો અને તાજેતરમાં અંબેડકરની તસવીર બાળવાની ઘટનાએ સમગ્ર વિસ્તારમાં તણાવનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે. ભીમ આર્મી જેવી દલિત સંસ્થાઓએ કડક કાર્યવાહીની માંગ કરી છે, જેમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અધિનિયમ (NSA) લગુવવાની પણ સમાવેશ છે. આ મુદ્દો ફક્ત સ્થાનિક વિવાદ નથી, પરંતુ જાતિવાદ, સામાજિક ન્યાય અને બંધારણીય મૂલ્યો સાથે જોડાયેલો છે.
હાઈકોર્ટમાં પ્રતિમા સ્થાપનાનો પ્રયાસ
આ વિવાદની શરૂઆત ગ્વાલિયર હાઈકોર્ટના પરિસરમાં ડૉ. અંબેડકરની પ્રતિમા સ્થાપવાના પ્રયાસથી થઈ હતી. મે 2025માં ભીમ આર્મી અને અન્ય દલિત સંસ્થાઓએ આ પ્રતિમા સ્થાપવાની માંગ કરી, જેને વકીલ અનિલ મિશ્રા અને પવન પાઠક જેવા વકીલોએ તીવ્ર વિરોધ કર્યો હતો. તેમના મતે, કોર્ટનો પરિસર કાયદાનું પવિત્ર સ્થળ છે, જ્યાં જાતિ આધારિત પ્રતીકોને સ્થાન નથી. મિશ્રાએ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં અંબેડકરને “બ્રિટિશનો ગુલામ એજન્ટ” અને “જૂઠારો” કહ્યા હતા, જેના કારણે તેમની વિરુદ્ધ SC/ST એક્ટ હેઠળ FIR નોંધાઈ.
આ ઘટના પછી ઓક્ટોબર 2025માં ભીમ આર્મીએ વ્યાપક પ્રદર્શનોની જાહેરાત કરી, જેના કારણે શાળાઓ બંધ થઈ અને ધારા 144 લાગુ કરવી પડી. પોલીસે તણાવને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યાપક વ્યવસ્થા કરી, અને આખરે દલિત સંસ્થાઓએ વાતાવરણને શાંત કરવા પ્રદર્શનો પાછા ખેંચ્યા. જોકે, આ વિવાદની જડ રહી, અને તાજેતરની ઘટનાએ તેને ફરીથી ભડકાવ્યો છે.
અંબેડકરની તસવીર બાળવાનો વાયરલ વીડિયો
1 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ ગ્વાલિયરની ગરમી રોડ પર એક યુવાને ડૉ. અંબેડકરની તસવીરને જાહેરમાં બાળી નાખી, અને તેની સાથે અપમાનજનક નારા લગાવ્યા. આ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો, જેના કારણે સમગ્ર શહેરમાં ક્રોધની લહેર ફેલાઈ. આ યુવાનના નામ અનિલ મિશ્રા સાથે જોડાયેલા હોવાનું જાહેર થયું, જેના કારણે તેમની વિરુદ્ધ તીવ્ર પ્રતિક્રિયા થઈ. ભીમ આર્મી અને અન્ય દલિત સંગઠનોએ કલેક્ટરેટ પર ધરણા આપ્યો, જ્યાં તેઓએ સાત આરોપીઓ સામેલ અનિલ મિશ્રા સહિત NSA લગુવવાની માંગ કરી.
પોલીસે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરી અને અનિલ મિશ્રાને અટકાયતમાં લઈ લીધા. FIRમાં SC/ST એક્ટની વ્યાપક ધારાઓ ઉપાડવામાં આવી છે, અને તપાસ ચાલી રહી છે. ગ્વાલિયર પોલીસે જણાવ્યું કે, તણાવને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ પોલીસ બળ તૈનાત કરાયું છે, અને કોઈપણ અનિયમિતતા સામે કડક વર્તણૂક કરવામાં આવશે.
તણાવનું કારણ
અનિલ મિશ્રાના સમર્થકોનું કહેવું છે કે, આ બધું રાજકીય ષડયંત્ર છે અને તેઓ માત્ર કોર્ટના પરિસરને રાજકારણથી મુક્ત રાખવા માટે લડી રહ્યા છે. તેઓએ સુન્દરકાંડ પાઠ અને ધર્મીય વિધિઓ દ્વારા પ્રતિકાર કરવાની જાહેરાત કરી, જેને વિરોધીઓએ “ધારા 144નું ઉલ્લંઘન” કહ્યું. બીજી તરફ, ભીમ આર્મીના નેતાઓએ કહ્યું કે, “અંબેડકરનું અપમાન બંધારણનું અપમાન છે. અમે શાંતિપૂર્વક પ્રદર્શન કરીએ છીએ, પરંતુ જો કાર્યવાહી ન થઈ તો મોટું આંદોલન થશે.”
આ વિવાદમાં સોશિયલ મીડિયાની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ રહી. X (ટ્વિટર) પર #ArrestMishra અને #BhimArmyRespectsLaw જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ થયા, જ્યાં લોકો બંને પક્ષોની ટીકા કરી રહ્યા છે. કેટલાક પોસ્ટમાં મિશ્રાને “જાતિવાદી” કહેવામાં આવ્યા, જ્યારે અન્યમાં ભીમ આર્મીને “અરાજકતા”નું કારણ કહ્યું.
જનતાની પ્રતિક્રિયા અને વ્યાપક અસર
આ વિવાદે ગ્વાલિયરને “કિલ્લો”માં બદલી નાખ્યો છે. શહેરમાં પોલીસ પેટ્રોલિંગ વધારી દેવામાં આવી છે, અને વેપારીઓએ પણ તણાવને કારણે દુકાનો વહેલી બંધ કરી દીધી. દલિત સમુદાયમાં ક્રોધ વધ્યો છે, જ્યારે ઉપરી જાતિના લોકોમાં ભયનું વાતાવરણ છે. રાજ્ય સરકાર પર દબાણ વધ્યું છે કે, તે આ મુદ્દાને ઝડપથી હલ કરે, કારણ કે આવા વિવાદો ચૂંટણીઓમાં જાતિ આધારિત રાજકારણને ભડકાવી શકે છે.
આ ઘટના દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે, કારણ કે તે અંબેડકરના વારસાને લઈને આવતા સામાજિક તણાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે. નેટ કિડ્ઝ અને યુવા વર્ગ આ મુદ્દાને સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જ્યાં કેટલાક અંબેડકરને “સમાનતાના આર્ચિટેક્ટ” તરીકે યાદ કરે છે, તો કેટલાક તેમના ઐતિહાસિક નિર્ણયો પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. આ વિવાદથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે, ભારતમાં જાતિના મુદ્દા હજુ પણ અણગમેલા છે, અને તેમને હલ કરવા માટે સંવાદની જરૂર છે.
પોલીસ કાર્યવાહી
પોલીસે અનિલ મિશ્રા સહિત સાત આરોપીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરી છે, અને NSA લગુવવાની માંગ પર વિચારણા ચાલી રહી છે. કલેક્ટર કચેરી પર પ્રદર્શનો પછી, સંસ્થાઓએ વાતાવરણને શાંત કરવા સહમતિ દર્શાવી, પરંતુ તેઓએ ચેતવણી આપી કે, જો કડક કાર્યવાહી ન થઈ તો 15 જાન્યુઆરીએ મોટું આંદોલન થશે. સરકારે આ માટે વિશેષ કમિટી બનાવીને તપાસ કરાવવાની જાહેરાત કરી છે.
