ગુજરાતના વ્યાપારી વિશ્વમાં એક વિશાળ છેતરપિંડીનો કેસ સામે આવ્યો છે, જેમાં બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (BOI)ને ₹121.60 કરોડનું નુકસાન થયું હોવાના આરોપ છે. કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી (CBI)એ અમદાવાદ આધારિત અનિલ બાયોપ્લસ લિમિટેડ કંપની, તેના ત્રણ ડિરેક્ટર્સ અને અજ્ઞાત જાહેર સેવકો સામે ફોજદારી ષડયંત્ર, છેતરપિંડી અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપોમાં એફઆઈઆર નોંધી છે. આ કેસમાં CBIએ અમદાવાદ અને ગાંધીનગરમાં તપાસ શરૂ કરી છે, જેમાં તલાશીઓ દરમિયાન મહત્વના દસ્તાવેજો મળ્યા છે. આ કેસ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલી છેતરપિંડીની ચેઈનને ઉજાગર કરે છે અને બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં સુરક્ષાની જરૂરિયાત પર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
આ કેસની શરૂઆત 2002થી થઈ હતી, જ્યારે બેંક ઓફ ઈન્ડિયા(BOI)એ અનિલ બાયોપ્લસ લિમિટેડને એકલી બેંકિંગ સુવિધા આપી હતી. કંપનીએ લોનના નામે મેળવેલા પૈસાનો દુરુપયોગ કરીને તેને વિવિધ રીતે દોરી-દોડાવ્યા હતા, જેના કારણે 2014માં તેમનો એકાઉન્ટ નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ (એનપીએ) બન્યો. આજે પણ આ કેસ ગુજરાતના વ્યવસાયીઓ અને બેંકો વચ્ચેના વિશ્વાસને હલાવી નાખે છે. આ લેખમાં આપણે આ કેસના બધા પાસાઓને વિગતવાર સમજીશું – કંપનીના ઇતિહાસથી લઈને છેતરપિંડીની પદ્ધતિઓ, તપાસની પ્રગતિ અને તેના વ્યાપક પરિણામો સુધી.
અનિલ બાયોપ્લસ લિમિટેડ: એક સફળ કંપની કે છેતરપિંડીનું અસ્ત્ર?
અનિલ બાયોપ્લસ લિમિટેડની સ્થાપના 2001માં થઈ હતી અને તે પહેલાં અનિલ બાયોકેમ લિમિટેડ તરીકે જાણીતી હતી. આ કંપની ફાર્માસ્યુટિકલ અને કોન્ફેક્શનરી ઉદ્યોગો માટે ગ્લુકોનેટ, ફૂડ ફ્લેવર્સ, કલર્સ અને ફ્રેગ્રાન્સીઝનું ઉત્પાદન કરે છે. તેનું રજિસ્ટર્ડ ઓફિસ અમદાવાદના અનિલ સ્ટાર્ચ પ્રેમિસીસ, અનિલ રોડ પર આવેલું છે. કંપની અનિલ ગ્રુપનો ભાગ છે, જેમાં અનિલ લિમિટેડ અને અનિલ ન્યુટ્રિએન્ટ્સ લિમિટેડ જેવી અન્ય કંપનીઓ પણ સામેલ છે. ગુજરાતના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રમાં આ ગ્રુપને રસાયણ અને ખાદ્ય પદાર્થોના ઉત્પાદક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કંપનીના મુખ્ય ડિરેક્ટર્સમાં અમોલ શ્રીપાલ શેઠ, દર્શન મહેતા અને નલિન કુમાર ઠાકુરનો સમાવેશ થાય છે. આ ત્રણેય વ્યક્તિઓ કંપનીના નિર્ણયોમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવતા હતા. બાહ્ય રીતે જોતા, કંપની એક સફળ વ્યવસાય તરીકે દેખાતી હતી, પરંતુ આંતરિક તપાસથી ખુલ્યું કે તેમની આર્થિક વ્યવહારોમાં ઘણી અનિયમિતતાઓ હતી. ઉદાહરણ તરીકે, કંપનીએ બેંકને આપેલા સ્ટોક સ્ટેટમેન્ટ્સ અયોગ્ય અને ખોટા હતા, જેના કારણે બેંકે તેમના વાસ્તવિક આર્થિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરી શકી નહોતું. વધુમાં, તપાસ ટીમને કેટલીક પ્લાન્ટ સુવિધાઓમાં પ્રવેશની મંજૂરી નહોતી આપવામાં આવી, જે છુપાવટની શંકા જગાડે છે.
અનિલ ગ્રુપની અન્ય કંપનીઓ પણ આવા જ આરોપો હેઠળ CBIની તપાસ હેઠળ છે. અનિલ લિમિટેડ અને અનિલ ન્યુટ્રિએન્ટ્સ લિમિટેડને પણ છેતરપિંડીના કેસમાં ફ્રોડ એકાઉન્ટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ એક વ્યવસ્થિત ષડયંત્ર હોઈ શકે છે.
કેવી રીતે થયું આ નુકસાન?
આ કેસમાં છેતરપિંડીની પદ્ધતિઓ અત્યંત જટિલ અને વ્યવસ્થિત હતી. CBIના એફઆઈઆર મુજબ, કંપનીના ડિરેક્ટર્સે બેંક ઓફ ઈન્ડિયા(BOI)ના અજ્ઞાત અધિકારીઓ સાથે મળીને એક અચૂક યોજના ઘડી હતી. તેમણે લોનના નામે મળેલા ₹121.60 કરોડના ફંડ્સને વિવિધ રીતે દોરી-દોડાવ્યા હતા, જેનાથી બેંકને નુકસાન થયું અને આરોપીઓને અન્યાયી લાભ થયો.
મુખ્ય આરોપોમાં શામેલ છે:
- ફંડ્સનું ડાયવર્ઝન અને સિફોનિંગ: કંપનીએ ₹44.27 કરોડના પેમેન્ટ્સ અને ₹27.95 કરોડની રસીદો અનિલ ગ્રુપની અન્ય કંપનીઓ દ્વારા રાઉટ કરી હતી. આમાં અનિલ ટ્રેડકોમ લિમિટેડ દ્વારા પૈસા કોમન એન્ટિટીઝમાં મોકલવામાં આવ્યા, જે રાઉન્ડ-ટ્રિપિંગ (પૈસા ફરી વાપસ લાવવાની પદ્ધતિ) દર્શાવે છે.
- રદ્દ થયેલી કંપનીઓને પેમેન્ટ્સ: કેટલીક ગ્રુપ કંપનીઓને પેમેન્ટ્સ કરવામાં આવી, જેમના વ્યાપારી કર રજિસ્ટ્રેશન્સ રદ્દ થઈ ગયા હતા. વધુમાં, કુટુંબના સભ્યોની કંપનીઓને પણ પૈસા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા.
- અનધિકૃત ચાર્જ: બેંકની પરવાનગી વિના ₹10 કરોડનો ચાર્જ રેલીગેર ફિનવેસ્ટના ફેવરમાં બનાવવામાં આવ્યો.
- અનરિલેટેડ ટ્રાન્સફર્સ: કંપનીના કેશ ક્રેડિટ એકાઉન્ટથી ₹2.5 કરોડ નવકર બિલ્ડર્સ જેવી નિર્માણ કંપનીને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા, જે તેમના વ્યવસાય સાથે સંબંધિત નહોતું.
- ફોરેન્સિક ઓડિટની તપાસ: એપ્રિલ 2014થી માર્ચ 2017 સુધીના ફોરેન્સિક ઓડિટમાં આ તમામ સંદેહાસ્પદ વ્યવહારો ઉજાગર થયા, જેમાં પેટર્ન્સ જેવા કે રાઉન્ડ-ટ્રિપિંગ અને છુપાવટના પુરાવા મળ્યા.
આ તમામ પદ્ધતિઓથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ માત્ર એક સામાન્ય લોન ડિફોલ્ટ નહીં, પરંતુ યોજનાબદ્ધ છેતરપિંડી હતી. બેંકને આપેલી તકોનો લાભ લઈને કંપનીએ અનિયમિતતાઓને જસ્ટિફાઈ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ નિષ્ફળ રહ્યા.
કેસની શરૂઆતથી તપાસ સુધી
આ કેસની ટાઈમલાઈન ઘણી લાંબી અને જટિલ છે, જે 20 વર્ષથી વધુ સમયને આવરી લે છે:
- 2002: બેંક ઓફ ઈન્ડિયા(BOI)એ કંપનીને એકલી બેંકિંગ ક્રેડિટ સુવિધા આપી.
- નવેમ્બર 2015: ક્રેડિટ લિમિટ્સ છેલ્લી બારે ₹142.73 કરોડ સુધી વધારવામાં આવી.
- 30 સપ્ટેમ્બર 2014: એકાઉન્ટ એનપીએ તરીકે વર્ગીકૃત, ₹121.60 કરોડની બાકી રકમ સાથે.
- ઓગસ્ટ 2017: બેંકે ડેટ રિકવરી ટ્રિબ્યુનલ (ડીઆરટી) દ્વારા રિકવરી કાર્યવાહી શરૂ કરી.
- માર્ચ 2018: ડીઆરટીમાંથી રિકવરી સર્ટિફિકેટ મળ્યું; ચાર્જ્ડ એસેટ્સની ઇ-ઓક્શન દ્વારા વેચાણ.
- એપ્રિલ 2014-માર્ચ 2017: ફોરેન્સિક ઓડિટ દરમિયાન સંદેહાસ્પદ વ્યવહારોની તપાસ.
- 12 જાન્યુઆરી 2021: બેંકે એકાઉન્ટને ‘ફ્રોડ’ તરીકે જાહેર કર્યું, ફોરેન્સિક ઓડિટ અને શો-કોઝ નોટિસના જવાબો પર આધારિત.
- 19 જૂન 2025: બેંકના ડેપ્યુટી ઝોનલ મેનેજર (રિકવરી) મહેશ જગદીશલાલ બાટરા દ્વારા શિકાયત નોંધાઈ.
- 8 સપ્ટેમ્બર 2025: CBIની મુંબઈ બેંકિંગ સિક્યોરિટીઝ એન્ડ ફ્રોડ બ્રાન્ચ (બીએસએન્ડએફબી)માં એફઆઈઆર નોંધાઈ, જેની જવાબદારી સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ સંદીપ ગૌતમને સોંપાઈ.
- 11 સપ્ટેમ્બર 2025: અમદાવાદ અને ગાંધીનગરમાં ત્રણ સ્થળોએ તલાશીઓ, જેમાં મહત્વના દસ્તાવેજો મળ્યા.
- 12 સપ્ટેમ્બર 2025: કેસની વિગતો જાહેર, તપાસ ચાલુ.
આજે, 13 ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, તપાસ વધુ ઊંડી થઈ છે અને CBIએ વધુ પુરાવા એકત્ર કર્યા છે. હાલમાં કોઈ બેંક કર્મચારીઓની સંડોવણીનો પુરાવો મળ્યો નથી, પરંતુ અજ્ઞાત જાહેર સેવકોની તપાસ ચાલુ છે.
CBIની તપાસ: તલાશીઓ અને આગળના પગલાં
CBIએ આ કેસને ભારે ગંભીરતાથી લીધો છે. 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ અમદાવાદ અને ગાંધીનગરમાં ત્રણ સ્થળોએ તલાશીઓ કરવામાં આવી, જેમાં ઇન્ક્રિમિનેટિંગ દસ્તાવેજો મળ્યા. આ દસ્તાવેજોમાં ટ્રાન્સફર રેકોર્ડ્સ, બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ અને ઇમેઈલ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે ફંડ્સના ડાયવર્ઝનને સાબિત કરે છે. તપાસમાં ડિરેક્ટર્સની ભૂમિકા અને જાહેર સેવકોની સંડોવણીનું મુખ્ય ધ્યાન છે.
આ કેસ ભારતીય દંડ સંહિતા (બીએનએસ)ની કલમ 120-બી (ફોજદારી ષડયંત્ર) અને 420 (છેતરપિંડી) હેઠળ તેમજ ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ 1988ની કલમ 13(2) સાથે 13(1)(ડી) હેઠળ નોંધાયો છે. CBIના અધિકારીઓ કહે છે કે આ તપાસ અનિલ ગ્રુપની અન્ય કંપનીઓ સુધી પણ ફેલાઈ શકે છે, જે ગુજરાતમાં બેંકિંગ છેતરપિંડીના વિશાળ નેટવર્કને ઉજાગર કરશે.
ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા અને બેંકિંગ પર અસર
આ કેસ માત્ર એક કંપનીનો નથી, પરંતુ ગુજરાતના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. અમદાવાદ જેવા શહેરમાં, જ્યાં MSME (માઈક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઈઝિસ)ની ભારે હાજરી છે, આવી છેતરપિંડીઓ બેંકોના વિશ્વાસને ડગમગાવે છે. ગુજરાતમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બેંકિંગ છેતરપિંડીના કેસોમાં 30% વધારો થયો છે, જે RBIના રિપોર્ટ મુજબ ₹5,000 કરોડથી વધુનું નુકસાન છે.
વિશેષજ્ઞોનું મત છે કે આવા કેસોમાં ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને AI-આધારિત ઓડિટિંગની જરૂર છે. ફાઈનાન્શિયલ કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. પ્રવીણ પટેલ કહે છે, “આ કેસ દર્શાવે છે કે લોન સેંક્શન પ્રોસેસમાં બેંકોને વધુ કડક KYC (નો યુર નોવ) અને એન્ડ-યુઝ મોનિટરિંગ કરવું પડશે. ગુજરાત જેવા રાજ્યમાં, જ્યાં વ્યવસાયો ઝડપથી વધે છે, આવી ચોકસાઈ વિના વધુ નુકસાન થશે.”
BOI જેવી જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પર આની અસર વધુ છે, કારણ કે તેમના NPA રેશિયો પહેલેથી જ ઉચ્ચ છે. આ કેસથી રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા વધશે અને નાના વ્યવસાયોને લોન મેળવવી મુશ્કેલ બનશે. વધુમાં, અનિલ ગ્રુપ જેવી કંપનીઓના કર્મચારીઓની નોકરીઓ જોખમમાં છે, જે સ્થાનિક અર્થતંત્રને અસર કરશે.
કંપનીનો જવાબ અને આગળના પગલાં
અનિલ બાયોપ્લસ લિમિટેડે હજુ સુધી કોઈ અધિકૃત જવાબ આપ્યો નથી, પરંતુ તેમના પ્રતિનિધિઓએ કહ્યું કે “આ આરોપો અમારા વિરુદ્ધ રાજકીય ષડયંત્ર છે અને અમે તપાસમાં સહયોગ કરીશું.” જો કે, ફોરેન્સિક ઓડિટ અને તલાશીઓના પુરાવાઓ આ દાવાને નકારે છે.
CBIની તપાસ આગળ વધતા, આરોપીઓને બોલાવીને પૂછપરછ કરવામાં આવશે અને વધુ તલાશીઓ થઈ શકે છે. જો પુરાવા મળે, તો આ કેસ કોર્ટમાં પહોંચશે અને તોતીંગ સજા થઈ શકે છે. આ કેસથી ભારતીય બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં સુધારાઓની માંગ વધશે, જેમ કે રિયલ-ટાઈમ ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ અને તૃતીય-પક્ષ ઓડિટ્સ.
આ ₹121.60 કરોડની છેતરપિંડી ગુજરાતના વ્યવસાયી વિશ્વમાં એક ચેતવણી છે. CBIની તપાસથી આશા છે કે ન્યાય મળશે અને આવા કેસોને રોકવા માટે કડક કાયદા બનેશે. બેંકો, વ્યવસાયો અને નિયામકોને મળીને આવી ઘટનાઓને અટકાવવાની જરૂર છે, જેથી ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત રહે. આ કેસની વધુ અપડેટ્સ માટે આપણે તપાસની પ્રગતિ પર નજર રાખીશું.
