તાજેતરમાં જાહેર થયેલા આંકડા અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના બીજા ત્રિમાસિકમાં (જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર 2025) ભારતનો વાસ્તવિક GDP (ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ) વૃદ્ધિ દર 8.2% રહ્યો છે. આ આંકડો દેશની આર્થિક તાકાતને દર્શાવે છે અને તે મજબૂત આંતરિક માંગ, સરકારી સુધારાઓ અને વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓને કારણે પ્રાપ્ત થયો છે.
પ્રથમ, આપણે સમજીએ કે GDP વૃદ્ધિ દર શું છે. GDP એ દેશની કુલ આર્થિક ઉત્પાદનનું માપ છે, જેમાં વસ્તુઓ અને સેવાઓનું કુલ મૂલ્ય સામેલ છે. વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ દર એ મુદ્રાસ્ફીતિને ધ્યાનમાં લીધા વગરનો વૃદ્ધિ દર છે, જે વાસ્તવિક આર્થિક વિકાસને દર્શાવે છે. 8.2%નો આ દર ભારતને વિશ્વની સૌથી ઝડપી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એક તરીકે સ્થાપિત કરે છે. આ વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં વૃદ્ધિ દર 7.8% હતો, જેમાંથી આ બીજા ત્રિમાસિકમાં વધારો થયો છે. આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ મજબૂત આંતરિક માંગ છે. ભારતીય ગ્રાહકોની વધતી જતી આવક અને વપરાશની આદતોને કારણે ઉદ્યોગોમાં વેગ આવ્યો છે.
આ વૃદ્ધિના પાછળના કારણોને વધુ ઊંડાણથી જોઈએ તો, સરકારી સુધારાઓની મોટી ભૂમિકા છે. મોદી સરકારે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’, ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. 2025માં લાગુ કરાયેલા નવા કર સુધારાઓ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સે આર્થિક વેગને વધાર્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, નેશનલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાઇપલાઇન (NIP) હેઠળ રોડ, રેલ્વે અને પોર્ટ્સના વિકાસે રોજગારી વધારી છે અને સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરી છે. આ ઉપરાંત, ખાનગી ક્ષેત્રમાં વિદેશી રોકાણ (FDI) વધ્યું છે, જેમાં ટેક્નોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર્સ અગ્રેસર છે. 2025માં અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના વેપારી તણાવને કારણે ઘણી કંપનીઓ ભારત તરફ વળી છે, જે ‘ચાઇના પ્લસ વન’ વ્યૂહરચનાનું પરિણામ છે.
આ વૃદ્ધિમાં વિવિધ ક્ષેત્રોનું યોગદાન પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કૃષિ ક્ષેત્રમાં સારા વરસાદ અને નવી તકનીકોને કારણે ઉત્પાદન વધ્યું છે. 2025ના મોન્સુનમાં સામાન્યથી વધુ વરસાદ પડ્યો, જેણે ખેતીના ઉત્પાદનને 5%થી વધુ વધાર્યું. મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં 9.5%ની વૃદ્ધિ જોવા મળી, જે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઓટોમોબાઇલ અને ટેક્સ્ટાઇલ્સ જેવા ઉદ્યોગોને કારણે છે. સેવા ક્ષેત્ર, જે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાનો મુખ્ય આધાર છે, તેમાં આઇટી અને ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસે 10%ની વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને ઇ-કોમર્સના વિસ્તારને કારણે આ ક્ષેત્ર વધુ મજબૂત બન્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, UPI ટ્રાન્ઝેક્શન્સ 2025માં 150 અબજને વટાવી ગયા છે, જે આર્થિક વ્યવહારોને સરળ બનાવે છે.
આ વૃદ્ધિની તુલના કરીએ તો, પાછલા વર્ષોમાં ભારતનો GDP વૃદ્ધિ દર આસપાસ 6-7%ની વચ્ચે રહ્યો હતો. 2024-25માં કુલ વૃદ્ધિ 7.2% હતી, જ્યારે આ વર્ષે તે 8%ને વટાવવાની અપેક્ષા છે. વૈશ્વિક સ્તરે જોઈએ તો, વિશ્વ બેંક અને IMF જેવી સંસ્થાઓએ ભારતને 2025માં 7.5-8% વૃદ્ધિનો અંદાજ આપ્યો હતો, જે આ આંકડા સાથે મેળ ખાય છે. ચીનનો વૃદ્ધિ દર 4-5%ની આસપાસ છે, જ્યારે અમેરિકા અને યુરોપમાં તે 2-3% છે. આમ, ભારત વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે અને 2030 સુધીમાં ત્રીજા ક્રમાંકે પહોંચવાની સંભાવના છે.
પરંતુ આ વૃદ્ધિ સાથે કેટલીક પડકારો પણ છે. મુદ્રાસ્ફીતિનું દબાણ, જે 5%ની આસપાસ છે, તેને નિયંત્રિત કરવું જરૂરી છે. RBIએ વ્યાજ દરોમાં વધારો કરીને આને કાબૂમાં રાખ્યો છે. રોજગારીની સમસ્યા પણ છે; યુવાનો માટે વધુ નોકરીઓની જરૂર છે. સરકારે ‘સ્કિલ ઇન્ડિયા’ અને ‘સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા’ જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા આને હલ કરવાના પ્રયાસ કર્યા છે, પરંતુ વધુ કામ કરવું પડશે. વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ, જેમ કે યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ અને ઊર્જા કટોકટી, તેલના ભાવ વધારી શકે છે, જે આર્થિક વૃદ્ધિને અસર કરી શકે છે. તેમ છતાં, ભારતની વૈવિધ્યસભર અર્થવ્યવસ્થા અને યુવા વસ્તી તેને મજબૂત બનાવે છે.
ભવિષ્યની સંભાવનાઓ વિશે વાત કરીએ તો, 2025-26ના બાકીના ત્રિમાસિકોમાં વૃદ્ધિ દર 8%થી ઉપર રહેવાની અપેક્ષા છે. સરકારે બજેટમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર 10 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે, જે આગામી વર્ષોમાં વેગ વધારશે. ગ્રીન એનર્જી અને રિન્યુએબલ સોર્સિસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને ભારત ક્લાઇમેટ ચેન્જ સામે લડી રહ્યું છે. 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટ રિન્યુએબલ એનર્જીનું લક્ષ્ય છે, જે નવા ઉદ્યોગો ખોલશે. આ ઉપરાંત, AI અને મશીન લર્નિંગ જેવી તકનીકોમાં રોકાણ વધારીને ભારત ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
આ વૃદ્ધિની અસર સામાન્ય જનતા પર પણ પડી રહી છે. વધતી જતી આવકને કારણે મધ્યમ વર્ગ વિસ્તરી રહ્યો છે, જે વપરાશને વેગ આપે છે. પરંતુ અસમાનતા ઘટાડવી જરૂરી છે; ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વધુ રોકાણ કરીને આને હલ કરી શકાય. સરકારી યોજનાઓ જેમ કે પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના અને આયુષ્માન ભારતે જનતાને લાભ આપ્યો છે. આર્થિક વિકાસ સાથે સામાજિક વિકાસ પણ જરૂરી છે, જેમાં શિક્ષણ અને આરોગ્ય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું પડશે.
2025-26ના બીજા ત્રિમાસિકમાં 8.2%નો GDP વૃદ્ધિ દર ભારતની આર્થિક તાકાતનું પ્રતીક છે. મજબૂત આંતરિક માંગ, સુધારાઓ અને ક્ષેત્રીય યોગદાનને કારણે આ પ્રાપ્ત થયું છે. આગળ જતાં, પડકારોને હલ કરીને ભારત વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થા બની શકે છે. આ બ્લોગમાં અમે આ વિષયને વિગતવાર આવરી લીધો છે, અને આશા છે કે તમને ઉપયોગી થશે. ત
