આજે ગુજરાતના પ્રભાસ પાટણમાં આવેલા પ્રાચીન અને પવિત્ર સોમનાથ મંદિરમાં સ્વાભિમાન પર્વ-૨૦૨૬ની ભવ્ય ઉજવણીનો આરંભ થયો છે. આ પર્વ મહમૂદ ગઝનવીના પ્રથમ હુમલા પછીના ૧૦૦૦ વર્ષની અખંડ વિશ્વાસ અને સ્થિરતાની યાત્રાને યાદ કરીને ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. આજના રિહર્સલમાં અશ્વસવારીના ભવ્ય પ્રદર્શન અને ‘જય સોમનાથ’ જેવા નારાઓથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું હતું. આ કાર્યક્રમો ૮થી ૧૧ જાન્યુઆરી સુધી ચાલશે, અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ ૧૧ જાન્યુઆરીએ આ પર્વમાં હાજરી આપશે.
સોમનાથ મંદિર, જે ૧૨ જ્યોતિર્લિંગોમાંથી એક છે, તેની ઐતિહાસિક મહત્ત્વતા અને આધ્યાત્મિક મહિમા વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધ છે. આ મંદિરને અનેક વખત વિદેશી આક્રમણકારીઓ દ્વારા તોડવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને હિંદુ વિશ્વાસની શક્તિથી તેને વારંવાર પુનઃનિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. ૧૦૨૬માં મહમૂદ ગઝનવીએ પ્રથમ વખત આ મંદિર પર હુમલો કરીને તેને તોડી પાડ્યું હતું. ત્યારથી ૧૨૯૭, ૧૩૯૪ અને ૧૭૦૬માં પણ આ મંદિરને તોડવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ઔરંગઝેબનો પણ સમાવેશ થાય છે. પરંતુ દરેક વખતે ભારતીય જનતાના અટલ વિશ્વાસે તેને ફરીથી ઉભું કર્યું છે. ૧૯૫૧માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદની હાજરીમાં મંદિરનું પુનઃ-ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૨૦૨૬માં આ ઘટનાને ૭૫ વર્ષ પૂરા થશે.
આ સ્વાભિમાન પર્વનું આયોજન સોમનાથ ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં વર્ષભરના કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ મુખ્ય કાર્યક્રમો ૮થી ૧૧ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાશે. આજના રિહર્સલમાં અશ્વસવારીના કલાકારોએ પરંપરાગત વેશભૂષામાં પ્રદર્શન કર્યું હતું, અને ‘હર હર મહાદેવ’ તેમજ ‘જય જય સોમનાથ’ જેવા નારાઓથી વાતાવરણ ભક્તિમય બની ગયું હતું. આ રિહર્સલમાં હજારો ભક્તો અને સ્થાનિક લોકો હાજર રહ્યા હતા, જેમણે આ પર્વની તૈયારીઓની ઝલક જોઈને આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
પર્વના કાર્યક્રમોમાં આધ્યાત્મિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો સમાવેશ છે. ૮થી ૧૦ જાન્યુઆરી દરમિયાન સોમનાથ મહાદેવના સાન્નિધ્યમાં પ્રતિષ્ઠિત કલાકારો દ્વારા આધ્યાત્મિક સંગીત સંધ્યાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ સંધ્યામાં ભજન, કીર્તન અને પરંપરાગત સંગીતના પ્રદર્શનો થશે, જેમાં દેશભરના કલાકારો ભાગ લેશે. આ ઉપરાંત, ધાર્મિક વ્યાખ્યાનો, યોગ અને મેડિટેશન સેશન્સ, તેમજ સાંસ્કૃતિક નૃત્ય અને નાટકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ પર્વમાં સામાજિક કાર્યક્રમો જેમ કે રક્તદાન શિબિર, વૃક્ષારોપણ અને વિકલાંગો માટેના કાર્યક્રમો પણ સામેલ છે, જે સોમનાથની સ્થિરતાને સામાજિક સેવા સાથે જોડે છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ પર્વ વિશે તેમના બ્લોગમાં લખ્યું છે કે, “સોમનાથ મંદિરની ૧૦૦૦ વર્ષની યાત્રા ભારતની અટલ આત્માનું પ્રતીક છે. આક્રમણો અને વિનાશ વચ્ચે પણ વિશ્વાસ ક્યારેય તૂટ્યો નથી.” તેઓ ૧૧ જાન્યુઆરીએ મંદિરની મુલાકાત લેશે અને વિશેષ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેશે, જેમાં મંદિરના પુનર્નિર્માણની યાદમાં વિશેષ પૂજા અને વ્યાખ્યાનનો સમાવેશ થશે. મોદીજીની હાજરી આ પર્વને વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બનાવશે, કારણ કે તેઓ અગાઉ પણ સોમનાથ મંદિરના વિકાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી ચૂક્યા છે.
સોમનાથ મંદિરની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ વિશે વાત કરીએ તો, આ મંદિર પ્રભાસ પાટણમાં અરબી સમુદ્રના કિનારે આવેલું છે. તેનું શિખર ૧૫૫ ફૂટ ઊંચું છે અને તે ચાલુક્ય શૈલીમાં બાંધવામાં આવ્યું છે. પર્શિયન વિદ્વાન અલ-બિરુનીએ ૧૦૨૬ના હુમલાનું વર્ણન કર્યું છે, જેમાં મહમૂદ ગઝનવીએ મંદિરને લૂંટીને તોડી પાડ્યું હતું. આ હુમલાઓ વચ્ચે પણ મંદિરનું પુનઃ-નિર્માણ ભારતીય રાજાઓ અને જનતા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, જે ભારતની સાંસ્કૃતિક સ્થિરતાનું પ્રતીક છે. આજે આ મંદિર લાખો ભક્તોનું તીર્થસ્થળ છે અને તેની આસપાસ વિકસિત પરિસરમાં પ્રવાસીઓ માટે અનેક સુવિધાઓ છે.
આ પર્વનું મહત્ત્વ માત્ર ધાર્મિક જ નથી, પરંતુ તે ભારતના રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અને વિકસિત ભારતના વિઝનને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું છે કે, “ગુલામી હેરિટેજને નષ્ટ કરે છે,” અને આ પર્વ દ્વારા ભારતીય યુવાનોને તેમના ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિશે જાગૃત કરવામાં આવશે. આ કાર્યક્રમોમાં શિક્ષણિક વર્કશોપ્સ, ઈતિહાસ પર આધારિત પ્રદર્શનો અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર લાઈવ સ્ટ્રીમિંગનો પણ સમાવેશ છે, જેથી વિશ્વભરના લોકો આ પર્વમાં ભાગ લઈ શકે.
આ સ્વાભિમાન પર્વ ભારતની અખંડતા અને વિવિધતાને ઉજાગર કરે છે. તેમાં વિવિધ રાજ્યોના કલાકારો અને ભક્તોની ભાગીદારીથી રાષ્ટ્રીય એકતાનું પ્રતીક બનશે. સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ આ પર્વથી ફાયદો થશે, કારણ કે હજારો પ્રવાસીઓ અને ભક્તો અહીં આવશે. સોમનાથ ટ્રસ્ટે પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને સ્વચ્છતા પર ભાર મૂકીને આ કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું છે, જે આધુનિક ભારતના મૂલ્યોને અનુરૂપ છે.
આ પર્વના અંતે, ૧૧ જાન્યુઆરીએ વડાપ્રધાન મોદીની હાજરીમાં વિશેષ પૂજા અને સમાપન કાર્યક્રમ યોજાશે.
