ગુજરાતના સુરત શહેરમાં આવેલા રાજ ટેક્સટાઇલ માર્કેટમાં તાજેતરમાં લાગેલી ભીષણ આગે સમગ્ર વિસ્તારને હચમચાવી દીધો છે. આ આગ ૧૦ ડિસેમ્બરના રોજ સવારે લગભગ ૭:૧૪ વાગ્યે શરૂ થઈ હતી અને તેને કાબુમાં લેવામાં લગભગ ૧૯ કલાક જેટલો સમય લાગ્યો હતો. આગનું મુખ્ય કારણ શોર્ટ સર્કિટ માનવામાં આવે છે, જે માર્કેટના બી વિંગના બીજા માળે લિફ્ટના વાયરિંગમાં થયું હતું. આ ઘટનામાં કરોડો રૂપિયાના માલનું નુકસાન થયું છે, પરંતુ સદ્ભાગ્યે કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી. આ આગે ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગની સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર ફરી એક વાર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઉભું કર્યું છે.
આગની શરૂઆત અને તેનો ફેલાવો: આગની શરૂઆતમાં નજીકમાં ક્રિકેટ રમી રહેલા યુવાનોએ તેને જોઈ હતી અને તરત જ અગ્નિશામક વિભાગને જાણ કરી હતી. પરંતુ માર્કેટમાં મોટી માત્રામાં સ્ટોર કરેલા કાપડ, લોફ્ટમાં રાખેલા માલ અને અનધિકૃત મેઝાનાઇન કન્સ્ટ્રક્શનને કારણે આગ ઝડપથી ફેલાઈ ગઈ. સાતમા માળે આવેલી લગભગ ૧૪ દુકાનો આ આગની ઝપેટમાં આવી ગઈ. તાપમાન ૫૦૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ પહોંચી ગયું હતું, જેના કારણે ટાઇલ્સ તૂટી ગઈ, બીમ અને કોલમ્સ નબળા પડી ગયા, આયર્ન એંગલ્સ પીગળી ગયા અને કાપડનો માલ ટાર જેવા પદાર્થમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો. આગમાં વપરાયેલા ફ્લેમેબલ મટિરિયલ્સ જેમ કે નિટિંગ ગ્રે, પોલિસ્ટર ફેબ્રિક્સ અને ઓનલાઇન ટ્રેડિંગ માટેના માલે આગને વધુ તીવ્ર બનાવી.
અગ્નિશામક વિભાગના પ્રયાસો: અગ્નિશામક વિભાગને તરત જ જાણ કરવામાં આવી અને પ્રથમ તબક્કામાં બે વાહનો મોકલવામાં આવ્યા. પરંતુ આગની તીવ્રતાને જોતા મેજર કોલ કરવામાં આવ્યો અને ત્રણ ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી. આગને કાબુમાં લેવા માટે ૨૫ લાખ લિટરથી વધુ પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. જો કે, વારંવાર ફ્લેર-અપ્સ થતા હોવાથી કાબુ મેળવવું મુશ્કેલ બન્યું. આગ પર કાબુ મેળવ્યા પછી પણ કૂલિંગ ઓપરેશન્સ કરવામાં આવ્યા, પરંતુ તેને અટકાવી દેવામાં આવ્યું. ત્રણ અગ્નિશામકોને શ્વાસમાં તકલીફ થઈ અને તેઓને SMIMER હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા, જ્યારે બે અન્યને બર્ન્સ થયા. આગને કાબુમાં લેવામાં ૯થી ૧૨ કલાક કરતા વધુ સમય લાગ્યો, જેમાં કુલ ૧૯ કલાક જેટલો સમય વીતી ગયો.
નુકસાન અને અસર: આ આગમાં અંદાજે ૧૨ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું નુકસાન થયું છે અને આ આંકડો વધી શકે છે. એક વેપારી રાજેશની છ દુકાનો સંપૂર્ણપણે નાશ પામી, જેમાં યાર્ન અને લાઇક્રા ફેબ્રિક્સનો સ્ટોક હતો. માર્કેટના બી વિંગને અનિશ્ચિત કાળ માટે બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે અને તેનું ઇલેક્ટ્રિકલ અને સ્ટ્રક્ચરલ ઇન્સ્પેક્શન કરવામાં આવશે. વેપારીઓને એ અને સી વિંગમાંથી માત્ર જરૂરી વસ્તુઓ જેમ કે લેપટોપ અને ડોક્યુમેન્ટ્સ લેવાની પરવાનગી આપવામાં આવી છે. આ ઘટનાથી સેંકડો કારીગરો અને કામદારોની રોજગારી પર અસર પડી છે. તેઓ કટિંગ, પેકિંગ અને અન્ય કામો કરીને પરિવાર ચલાવે છે અને હવે તેઓ અનિશ્ચિતતાના ભરડામાં છે.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ: સુરતમાં ટેક્સટાઇલ માર્કેટ્સમાં આગની ઘટનાઓ કોઈ નવી વાત નથી. વર્ષ ૨૦૨૫માં જ ૧૯ જેટલી આગની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. આનું મુખ્ય કારણ ઇલેક્ટ્રિકલ ઓવરલોડ છે, જેમાં પાવર લોડ અને કેબલ કેપેસિટી વચ્ચે મેચ નથી. વધુમાં, અનધિકૃત વિસ્તરણ, એડિશનલ લોફ્ટ્સ અને ઇક્વિપમેન્ટ્સને કારણે હીટિંગ અને શોર્ટ સર્કિટ થાય છે. પ્રશાસન તરફથી આગની ઘટના પછી નોટિસ આપવામાં આવે છે, પરંતુ વેપારીઓ તેને અસ્થાયી રીતે પાળે છે. સાંકડી ગલીઓ, ઓવરક્રાઉડિંગ અને અપૂરતા પ્રિવેન્ટિવ મેઝર્સ આ સમસ્યાને વધારે છે.
ફાયર સેફ્ટી સાધનોની નિષ્ફળતા: આગ દરમિયાન ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર્સની બેટરી ડેડ હતી, નજીકના વોટર ટેન્ક્સમાં વીજળી ન હોવાથી તે કામ ન કર્યા અને વેન્ટિલેશન વિન્ડોઝને આયર્ન મેશ, ગ્રિલ્સ, ગ્લાસ અને માલથી બ્લોક કરી દેવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે પાણી પહોંચાડવું મુશ્કેલ બન્યું. આ તમામ કારણો આગને વધુ ખતરનાક બનાવે છે.
ભવિષ્યની અસરો અને સુધારા: આ ઘટના પછી પોલીસ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે અને FSL અધિકારીઓએ સાઇટની મુલાકાત લીધી છે. વેપારીઓને અસરગ્રસ્ત કામદારોને માનવીય સહાય આપવી જોઈએ. ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ અટકાવવા માટે ફાયર સેફ્ટી અપગ્રેડ્સ, અપડેટેડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, રેગ્યુલેટેડ પાવર લોડ્સ, એનર્જી ઓડિટ્સ, અનધિકૃત કન્સ્ટ્રક્શન્સનું રિમૂવલ અને વ્યાપક ડિઝાસ્ટર પ્રિપેર્ડનેસ જરૂરી છે. જો પ્રશાસન તરફથી કડક અમલીકરણ નહીં કરવામાં આવે તો આવી ઘટનાઓ ફરી બની શકે છે, જે જીવન અને રોજગારને જોખમમાં મૂકશે.
