પશ્ચિમ બંગાળમાં તાજેતરમાં થયેલી એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)ની કાર્યવાહીને લઈને વિવાદ વધી રહ્યો છે. 15 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ બંગાળ પોલીસ દ્વારા ED અધિકારીઓ વિરુદ્ધ નોંધાયેલી FIR પર સ્ટે આપીને મમતા બેનર્જી સરકારને મોટો ઝટકો આપ્યો છે. આ કેસ ઇન્ડિયન પોલિટિકલ એક્શન કમિટી (I-PAC)ના રેડ સાથે જોડાયેલો છે, જે તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) માટે ચૂંટણી અભિયાનોનું સંચાલન કરે છે. કોર્ટે આ મામલાને “ગંભીર મુદ્દો” ગણાવીને મમતા બેનર્જી, રાજ્યના DGP રાજીવ કુમાર અને અન્ય અધિકારીઓને નોટિસ જારી કરી છે. આ નિર્ણયથી કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચેના તણાવમાં વધારો થયો છે, ખાસ કરીને પશ્ચિમ બંગાળમાં આવનારી વિધાનસભા ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને.
I-PAC શું છે અને રેડનું પાર્શ્વભૂમિ
I-PAC એક પોલિટિકલ કન્સલ્ટન્સી ફર્મ છે, જે પ્રશાંત કિશોર દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. તે વિવિધ પાર્ટીઓ માટે ચૂંટણી વ્યૂહરચના, ડેટા એનાલિસિસ અને કેમ્પેઇન મેનેજમેન્ટનું કામ કરે છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં તે TMC માટે કામ કરે છે અને મમતા બેનર્જીની પાર્ટીના અભિયાનોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. 8 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ EDએ કોલકાતામાં I-PACના ઓફિસ અને તેના કો-ફાઉન્ડર પ્રતીક જૈનના નિવાસસ્થાન પર રેડ કરી હતી. આ રેડ કોલ સ્કેમ કેસ સાથે જોડાયેલી છે, જેમાં EDનું કહેવું છે કે I-PACમાં કેટલાક ઇન્ક્રિમિનેટિંગ મટિરિયલ હોઈ શકે છે. EDએ દાવો કર્યો છે કે રેડ દરમિયાન મમતા બેનર્જી અને રાજ્ય પોલીસે અવરોધ ઊભો કર્યો, ફાઇલ્સ અને મોબાઇલ્સ જપ્ત કરી લીધા અને તપાસને અટકાવી.
આ ઘટના પછી પશ્ચિમ બંગાળ પોલીસે ED અધિકારીઓ વિરુદ્ધ FIR નોંધી, જેમાં તેમને પ્રોસીજરલ લેપ્સ અને મિસકન્ડક્ટનો આરોપ લગાવ્યો. EDએ આને “રેટાલિયેટરી” કાર્યવાહી ગણાવી અને તરત જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી. EDએ મમતા બેનર્જી, DGP રાજીવ કુમાર અને કોલકાતા પોલીસ કમિશનર મનોજ કુમાર વર્માને સસ્પેન્ડ કરવાની માંગ કરી, તેમજ CBI તપાસની માંગ કરી.
EDના જણાવ્યા મુજબ, રેડ સવારે 6 વાગ્યે શરૂ થઈ અને સ્થાનિક પોલીસને જાણ કરવામાં આવી હતી. પરંતુ મમતા બેનર્જી, DGP અને અન્ય અધિકારીઓ મોટી પોલીસ ફોર્સ સાથે ત્યાં પહોંચ્યા અને તપાસને અટકાવી. EDએ આરોપ લગાવ્યો કે મુખ્યમંત્રીએ ફાઇલ્સ અને મોબાઇલ્સ લઈ લીધા, જે ચોરીનો ગુનો છે. આ ઘટના મીડિયા સામે પણ આવી, જેનાથી કેન્દ્રીય અધિકારીઓનું મનોબળ તૂટી શકે છે. બીજી તરફ, મમતા બેનર્જીના વકીલ કપિલ સિબ્બલે આ આરોપોને “સ્પષ્ટ જૂઠ” ગણાવ્યા અને કહ્યું કે EDએ પાન્ચનામામાં જ નોંધ્યું છે કે કોઈ વસ્તુ જપ્ત કરવામાં આવી નથી. તેમણે આને ચૂંટણી સમયે TMCની ગુપ્ત માહિતી મેળવવાની કોશિશ ગણાવી, કારણ કે છેલ્લું સ્ટેટમેન્ટ ફેબ્રુઆરી 2024માં રેકોર્ડ કરાયું હતું અને હવે 2026માં ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
આ વિવાદ કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં પણ પહોંચ્યો, જ્યાં પ્રથમ સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટરૂમમાં ઘણો હંગામો થયો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આને “ખૂબ જ વ્યથિત” ગણાવ્યું અને તરત જ કેસને પોતાના હાથમાં લીધો.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય અને ફટકાર
15 જાન્યુઆરીની સુનાવણીમાં જસ્ટિસ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને જસ્ટિસ વિપુલ એમ. પંચોલીની બેન્ચે કહ્યું કે આ મામલો “ગંભીર છે” અને જો હસ્તક્ષેપ ન કરવામાં આવે તો “અરાજકતા” ફેલાઈ શકે છે. કોર્ટે EDની તપાસમાં રાજ્યના હસ્તક્ષેપને ગંભીર મુદ્દો ગણાવ્યો અને કહ્યું કે કેન્દ્રીય એજન્સીઓને તેમના કર્તવ્યમાં અવરોધ ન આવવો જોઈએ, પછી ભલે તે પાર્ટીની પ્રવૃત્તિના આડમાં હોય. કોર્ટે FIR પર સ્ટે આપ્યો, CCTV ફૂટેજને સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ આપ્યો અને મમતા સરકારને 2 અઠવાડિયામાં જવાબ આપવા કહ્યું. આગામી સુનાવણી 3 ફેબ્રુઆરીએ છે.
કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે કેન્દ્રીય એજન્સીઓને પાર્ટીની પ્રવૃત્તિઓમાં હસ્તક્ષેપ ન કરવો જોઈએ, પરંતુ તપાસને અટકાવી શકાય નહીં.
પ્રતિક્રિયાઓ અને રાજકીય અસરો
ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ આ નિર્ણયને મમતા સરકારની “ભ્રષ્ટાચાર અને અરાજકતા” વિરુદ્ધ વિજય ગણાવ્યો છે. BJPના અમિત માલવીયાએ કહ્યું કે આ મમતા બેનર્જી અને તેમની સરકારની “ગંભીર નિંદા” છે. તરુણ ચુગે તેને “સત્યની જીત” કહી અને કહ્યું કે મમતા સરકાર જલ્દી પડી જશે.
બીજી તરફ, TMCએ EDના આરોપોને નકાર્યા છે અને તેને કેન્દ્રની “રાજકીય બદલો” ગણાવી છે. મમતા બેનર્જીએ કહ્યું કે EDની કાર્યવાહી ચૂંટણીને અસર કરવા માટે છે, કારણ કે I-PACમાં પાર્ટીની ગુપ્ત વ્યૂહરચના છે.
આ કેસ કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ નજીક છે અને આ વિવાદ TMCની ઇમેજને અસર કરી શકે છે. અગાઉ પણ CBI અને EDની કાર્યવાહીઓમાં રાજ્ય સરકાર સાથે ટકરાવ થયા છે, જેમ કે 2019માં કોલકાતા પોલીસ કમિશનરને પૂછપરછ વખતે. આ નિર્ણયથી કેન્દ્રીય એજન્સીઓને મજબૂતી મળી છે, પરંતુ તે ફેડરલિઝમના મુદ્દાને પણ ઉઠાવે છે કે રાજ્યો કેન્દ્રીય તપાસને કેટલું અટકાવી શકે.
