બારપૂડા ગામમાં ત્રણ ફળિયાના લોકોની વર્ષોની મુશ્કેલી, તંત્રની અવગણના બાદ આત્મનિર્ભરતાનો અભિયાન
વલસાડ જિલ્લાના કપરાડા તાલુકામાં આવેલું બારપૂડા ગામ આજે એક અનોખી નજીર બની રહ્યું છે. અહીંના ગ્રામજનોએ પીવાના પાણીની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરતાં કરતાં હવે સરકારી તંત્ર પર રાહ જોવાને બદલે પોતાના હાથે ઉકેલ લાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. ગામના ત્રણ અલગ-અલગ ફળિયામાં વર્ષોથી પાણીની તંગીને કારણે લોકો વલખા મારી રહ્યા હતા. અનેક વખત તંત્રને રજૂઆત કરવા છતાં કોઈ નિરાકરણ ન આવતાં ગ્રામજનોએ શ્રમદાનના માધ્યમથી કૂવો ખોદવાનું કાર્ય શરૂ કરી દીધું છે. આ ઘટના ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોમાં આત્મનિર્ભરતા અને સમુદાયની એકતાનું જીવંત ઉદાહરણ બની રહી છે.
બારપૂડા ગામમાં પાણીની વિકટ સમસ્યાની પૃષ્ઠભૂમિ
કપરાડા તાલુકો ગુજરાતના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલો છે અને તે વરસાદી વિસ્તાર તરીકે જાણીતો છે, છતાં અહીંના અનેક ગામોમાં પીવાના પાણીની તંગી વર્ષોથી છે. બારપૂડા ગામ પણ તેનો અપવાદ નથી. ગામના ત્રણ ફળિયા – જેમાં મુખ્યત્વે આદિવાસી પરિવારો વસે છે – ખાસ કરીને પાણી માટે ત્રાસી રહ્યા છે. ઉનાળામાં તો સ્થિતિ વધુ વિકટ બની જાય છે. લોકોએ ટેંકરો, દૂરના કૂવાઓ કે નજીકના નદી-નાળાઓમાંથી પાણી લાવવું પડે છે, જેના કારણે મહિલાઓ અને બાળકોનો મોટો સમય વેડફાય છે.
ગ્રામજનોએ વારંવાર ગ્રામ પંચાયત, તાલુકા વહીવટી તંત્ર અને જિલ્લા કક્ષાએ રજૂઆત કરી હતી. અસ્ટોલ જૂથ પાણી યોજના જેવી સરકારી યોજનાઓ હોવા છતાં તેનો લાભ આ ફળિયાઓ સુધી પહોંચતો નથી. પાઇપલાઇનમાં ભંગાણ, અપૂરતી સપ્લાય અને જાળવણીના અભાવે સમસ્યા વધુ ગંભીર બની છે. કપરાડા તાલુકાના અન્ય ગામો જેમ કે માલઘર, ઘોટવડ, એસ્ટોલ વગેરેમાં પણ સમાન સમસ્યા જોવા મળી છે, જ્યાં લોકો કિલોમીટરો ચાલીને પાણી લાવે છે.
શ્રમદાનની શરૂઆત અને ગ્રામજનોનો ઉત્સાહ
આખરે ધીરજનો બંધ બાંધ ફાટ્યો અને ગ્રામજનોએ નક્કી કર્યું કે હવે આત્મનિર્ભર બનવું પડશે. ગામના યુવાનો, વડીલો અને મહિલાઓ સહિત સૌએ શ્રમદાનનો સંકલ્પ લીધો. ગામના એક સુવિધાજનક સ્થળે – જ્યાં ભૂગર્ભજળની સંભાવના વધુ હોય – કૂવો ખોદવાનું કાર્ય શરૂ કરવામાં આવ્યું. સવારથી સાંજ સુધી લોકો વારાફરતી કામ કરે છે. કેટલાક લોકો ખોદકામના સાધનો લાવ્યા, કેટલાક ખોરાક-પાણીની વ્યવસ્થા કરે છે અને બાળકો પણ મદદરૂપ થાય છે.
આ કાર્યમાં ગામના સરપંચ અને અગ્રણીઓએ પણ આગળ પડતો ભાગ ભજવ્યો છે. તેઓ કહે છે કે “જ્યાં સુધી તંત્ર જાગે નહીં ત્યાં સુધી આપણે આપણી જાતે જ કામ કરીશું.” કૂવાની ઊંડાઈ વધારે છે તેમ ગ્રામજનોનો ઉત્સાહ પણ વધે છે. આ શ્રમદાન માત્ર પાણી મેળવવા માટે નથી, પરંતુ ગામની એકતા અને સ્વાવલંબનનું પ્રતીક બની રહ્યું છે.
આ ઘટના શું શીખવે છે?
આ ઘટના ગુજરાતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પાણીની સમસ્યાની ગંભીરતા દર્શાવે છે. રાજ્યમાં ઉચ્ચ વરસાદ હોવા છતાં ભૂગર્ભજળનું સ્તર ઘટી રહ્યું છે અને પાઇપલાઇન યોજનાઓમાં અમલીકરણની ખામીઓ છે. કપરાડા જેવા તાલુકાઓમાં આદિવાસી સમુદાયને વધુ અસર થાય છે. બારપૂડાના ગ્રામજનોનું આ પગલું અન્ય ગામો માટે પ્રેરણારૂપ બની શકે છે.
સરકારે આવા વિસ્તારોમાં વધુ ઝડપથી પાણી પુરવઠાની યોજનાઓ અમલમાં મૂકવી જોઈએ. જૂથ યોજનાઓની જાળવણી, ચેકડેમ અને રીચાર્જ પ્રોજેક્ટ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. સાથે જ સ્થાનિક સમુદાયને સામેલ કરીને યોજનાઓ બનાવવી જોઈએ જેથી તેમની જરૂરિયાતો પૂરી થાય.
♥️