કાર્યવાહીની વિગતો: ગ્રીનલેન્ડ ચોકડી નજીક દરોડો
રાજકોટ SOGની ટીમને ગુપ્ત માહિતી મળી હતી કે એમ્બરગ્રીસનો જથ્થો રાજકોટમાં વેચાણ માટે લાવવામાં આવ્યો છે. આ માહિતીના આધારે ગ્રીનલેન્ડ ચોકડી નજીક દરોડો પાડવામાં આવ્યો. દરોડા દરમિયાન અમદાવાદના અમરાઈવાડી વિસ્તારના રહેવાસી સુમિત ધુમલ અને વસ્ત્રાપુર વિસ્તારના મયુર ભાવસારને ઝડપી લેવામાં આવ્યા. બંને પાસેથી 462 ગ્રામ એમ્બરગ્રીસ જપ્ત કરવામાં આવ્યું, જેની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખૂબ ઊંચી માંગ છે.
SOGની ટીમે ત્વરિત કાર્યવાહી કરીને આરોપીઓને પકડી લીધા અને મુદ્દામાલને કબજે કર્યો. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે આ એમ્બરગ્રીસ અમદાવાદથી રાજકોટ લાવવામાં આવ્યું હતું અને તેને વેચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો હતો. આરોપીઓએ એમ્બરગ્રીસ ક્યાંથી મેળવ્યું તે અંગે હજુ સુધી સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો નથી, જેની વધુ તપાસ ચાલુ છે.
એમ્બરગ્રીસ શું છે? ‘તરતું સોનું’ કેમ કહેવાય છે?
એમ્બરગ્રીસ એ સ્પર્મ વ્હેલ (શુક્રાણુ વ્હેલ)ના પાચનતંત્રમાં ઉત્પન્ન થતો એક દુર્લભ, મીણ જેવો પદાર્થ છે. તેને ઘણી વખત “વ્હેલ માછલીની ઉલ્ટી” કહેવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે વ્હેલના આંતરડામાં સ્ક્વિડ અને અન્ય ખોરાકના અજીર્ણ ભાગોને બહાર કાઢવા માટે બને છે. આ પદાર્થ સમુદ્રમાં તરતો રહે છે અથવા દરિયાકિનારે ધોવાઈ જાય છે અને વર્ષો સુધી સૂર્ય, પાણી અને હવાના સંપર્કમાં આવીને તેની સુગંધ અને મૂલ્ય વધે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં એમ્બરગ્રીસને “તરતું સોનું” (Floating Gold) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેની કિંમત 1 ગ્રામ માટે હજારો રૂપિયા સુધી જાય છે. ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા એમ્બરગ્રીસની કિંમત 1 કિલો માટે 1 કરોડથી વધુ પણ હોઈ શકે છે. તેનો મુખ્ય ઉપયોગ પર્ફ્યુમ ઉદ્યોગમાં થાય છે, કારણ કે તે સુગંધને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખે છે અને તેને “ફિક્સેટિવ” તરીકે કામ કરે છે. ઉપરાંત, તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત દવાઓ, ખાદ્ય સુગંધ અને અન્ય લક્ઝરી પ્રોડક્ટ્સમાં પણ થાય છે.
ભારતમાં વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ, 1972 હેઠળ સ્પર્મ વ્હેલ સંરક્ષિત પ્રજાતિ છે, તેથી એમ્બરગ્રીસનું સંગ્રહ, વેચાણ કે વેપાર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત છે. તેમ છતાં, ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આવા કેસ વધ્યા છે, જેમાં દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી આ પદાર્થ મળી આવે છે અને તેને ગેરકાયદેસર રીતે વેચવાના પ્રયાસ થાય છે.
રાજકોટમાં એમ્બરગ્રીસના કેસોનો વધારો: SOGની સતત કાર્યવાહી
રાજકોટમાં છેલ્લા થોડા સમયમાં એમ્બરગ્રીસ સંબંધિત કાર્યવાહીઓ વધી છે. આ પહેલાં પણ SOGએ 97 લાખથી લઈને કરોડો રૂપિયાના જથ્થા ઝડપી પાડ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, શાસ્ત્રી મેદાન નજીકથી 970 ગ્રામ એમ્બરગ્રીસ સાથે આરોપીઓ પકડાયા હતા. તાજેતરમાં જ 2.96 કરોડના જથ્થા સાથે ત્રણ આરોપીઓને પણ ઝડપી લેવામાં આવ્યા હતા.
આ બધા કેસોમાં સામાન્ય વાત એ છે કે આરોપીઓ મોટેભાગે અમદાવાદ, સુરેન્દ્રનગર કે અન્ય વિસ્તારોમાંથી આવે છે અને રાજકોટમાં ગ્રાહક શોધવા આવે છે. SOGની ગુપ્તચર વ્યવસ્થા અને ત્વરિત કાર્યવાહીને કારણે આવા ગેરકાયદેસર વેપાર પર અંકુશ મળી રહ્યો છે. આ કાર્યવાહીઓ વન વિભાગ સાથેના સંકલનને કારણે વધુ અસરકારક બની રહી છે.
આરોપીઓની તપાસ અને આગળના પગલાં
પોલીસે બંને આરોપીઓની પૂછપરછ શરૂ કરી છે. તેઓ એમ્બરગ્રીસ ક્યાંથી લાવ્યા, તેનો સ્ત્રોત ક્યો છે, કેટલા સમયથી આ વેપાર ચાલે છે અને અન્ય કોઈ સંડોવણી છે કે કેમ તેની તપાસ ચાલુ છે. આરોપીઓને વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
આ કિસ્સો એ બતાવે છે કે ગુજરાતમાં દરિયાકિનારાના વિસ્તારોમાં એમ્બરગ્રીસ મળવાની શક્યતા વધુ છે, પરંતુ તેનો ગેરકાયદેસર વેપાર પર પ્રતિબંધ છે. લોકોએ આવા પદાર્થ મળે તો તરત જ વન વિભાગ કે પોલીસને જાણ કરવી જોઈએ, નહીં તો કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ: વન્યજીવ સંરક્ષણમાં SOGની મહત્વની ભૂમિકા
રાજકોટ SOGની આ કાર્યવાહી વન્યજીવ સંરક્ષણ અને ગેરકાયદેસર વેપારને રોકવામાં મહત્વની છે. 46.20 લાખના એમ્બરગ્રીસનો જથ્થો ઝડપીને તેમણે ફરી એકવાર પોતાની કાર્યક્ષમતા સાબિત કરી છે. આવા કેસોમાંથી શીખવાનું છે કે દુર્લભ કુદરતી સંસાધનોનું રક્ષણ કરવું અને તેનો દુરુપયોગ અટકાવવો દરેકની જવાબદારી છે.
આ કાર્યવાહીથી ગુજરાત પોલીસ અને SOGની ટીમને વધુ મજબૂત સંદેશ મળે છે કે વન્યજીવ વેપાર સામે કોઈ છૂટ નથી. ભવિષ્યમાં પણ આવી કાર્યવાહીઓ ચાલુ રહેશે અને આપણા પર્યાવરણ તેમજ વન્યજીવોનું રક્ષણ થશે.
