ભારતની પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ, મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન, આજે એક મહત્વપૂર્ણ માઈલસ્ટોન પાર કરી છે. મહારાષ્ટ્રના પાલઘર જિલ્લામાં 1.5 કિલોમીટર લાંબા પર્વતીય ટનલનું બ્રેકથ્રુ આજે પૂર્ણ થયું છે. આ ઘટના રેલ્વે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ દ્વારા વર્ચ્યુઅલી જોવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટની કુલ પ્રગતિ 55% પર પહોંચી છે, અને અત્યાર સુધીમાં લગભગ ₹83,000 કરોડનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. ભારતની પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન 15 ઓગસ્ટ, 2027 સુધીમાં તૈયાર થવાની અપેક્ષા છે, જેનાથી મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચેનું અંતર માત્ર 2 કલાકમાં પાર કરી શકાશે.
બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટની શરૂઆત
મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની ઘોષણા 2014માં કરવામાં આવી હતી, જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને જાપાનના વડાપ્રધાન શિન્ઝો આબે વચ્ચે આ અંગે કરાર થયો હતો. આ પ્રોજેક્ટ જાપાનની શિનકાન્સેન તકનીક પર આધારિત છે, જે વિશ્વની સૌથી સુરક્ષિત અને ઝડપી બુલેટ ટ્રેન સિસ્ટમ છે. કુલ લંબાઈ 508 કિલોમીટર છે, જેમાંથી 465 કિલોમીટર એલિવેટેડ ટ્રેક, 27 કિલોમીટર ટનલ અને 12 કિલોમીટર અંડરસી ટનલનો સમાવેશ થાય છે. પ્રોજેક્ટની અંદાજિત કિંમત ₹1.08 લાખ કરોડ છે, જેમાંથી મોટો ભાગ જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (જીકા) તરફથી લોન તરીકે મળ્યો છે.
આ કોરિડોર ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાંથી પસાર થાય છે, જેમાં 12 સ્ટેશનો છે: મુંબઈ, થાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, વલસાડ, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી. ટ્રેનની મહત્તમ ઝડપ 320 કિમી પ્રતિ કલાક હશે, જે વર્તમાન ટ્રેનો કરતાં ઘણી વધુ છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનનો ભાગ છે, જેમાં સ્થાનિક કંપનીઓ અને એન્જિનિયર્સની ભાગીદારી છે.
વર્તમાન પ્રગતિ અને પાલઘર ટનલનું મહત્વ
આજે, 2 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ, પાલઘરમાં વિરાર અને બોઈસર વચ્ચે આવેલા MT-5 નામના 1.5 કિમી લાંબા પર્વતીય ટનલનું બ્રેકથ્રુ પૂર્ણ થયું છે. આ ટનલ મહારાષ્ટ્રમાં પ્રથમ પર્વતીય ટનલ છે અને કોરિડોરમાં બીજું ટનલ છે. પહેલું ટનલ સપ્ટેમ્બર 2025માં થાણે અને બીકેસી વચ્ચે 5 કિમી અંડરગ્રાઉન્ડ ટનલ હતું. આ બ્રેકથ્રુ રેલ્વે મંત્રાલય દ્વારા ‘ભારત માતા કી જય’ના નારા સાથે ઉજવવામાં આવ્યું હતું.
આ ટનલનું નિર્માણ અત્યંત પડકારજનક હતું, કારણ કે તે પર્વતીય વિસ્તારમાં છે અને ભૂસ્તરીય પરિસ્થિતિઓને કારણે ખોદકામ મુશ્કેલ હતું. નેશનલ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NHSRCL) દ્વારા આ કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. અત્યાર સુધીમાં, ગુજરાતમાં મોટા ભાગનું કામ પૂર્ણ થયું છે, જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં જમીન અધિગ્રહણને કારણે વિલંબ થયો હતો. પરંતુ હવે પ્રગતિ ઝડપી છે.
આ પ્રોજેક્ટમાં અન્ય પ્રગતિમાં, અંડરસી ટનલના 2.7 કિમી વિભાગનું પણ બ્રેકથ્રુ થયું છે, જે કુલ 21 કિમી અંડરસી ટનલનો ભાગ છે. એલિવેટેડ બ્રિજ અને સ્ટેશનોનું કામ પણ ચાલુ છે. ગુજરાતમાં 352 કિમી ટ્રેકમાંથી મોટા ભાગ પૂર્ણ થયા છે.
તકનીકી વિગતો અને સુરક્ષા
બુલેટ ટ્રેનમાં અદ્યતન તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જેમાં ઓટોમેટિક ટ્રેન પ્રોટેક્શન સિસ્ટમ, અર્થક્વેક ડિટેક્શન અને એરોડાયનેમિક ડિઝાઈનનો સમાવેશ થાય છે. ટનલોમાં વેન્ટિલેશન, ફાયર સેફ્ટી અને ઇમર્જન્સી એક્ઝિટની વ્યવસ્થા છે. પાલઘર ટનલમાં ખોદકામ માટે ટનલ બોરિંગ મશીનો અને અન્ય આધુનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ પ્રોજેક્ટમાં પર્યાવરણીય પાસાઓને પણ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવ્યા છે. ટનલ અને બ્રિજનું નિર્માણ વન્યજીવો અને જૈવવિવિધતાને અસર ન કરે તેવું છે. ઉર્જા કાર્યક્ષમતા અને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે ગ્રીન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થશે.
પડકારો અને તેના ઉકેલો
આ પ્રોજેક્ટને ઘણા પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે. મુખ્ય પડકાર જમીન અધિગ્રહણ હતો, ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્રમાં, જ્યાં ખેડૂતો અને સ્થાનિક વસ્તીએ વિરોધ કર્યો હતો. કોવિડ-19 મહામારીને કારણે પણ વિલંબ થયો. પરંતુ સરકારે વળતર વધારીને અને સ્થાનિક સમુદાયો સાથે વાતચીત કરીને આ સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવ્યો છે.
ખર્ચમાં વધારો અને તકનીકી મુશ્કેલીઓ પણ હતી, પરંતુ જાપાની નિષ્ણાતોની મદદથી તેને હલ કરવામાં આવી છે. હવે પ્રોજેક્ટ ટ્રેક પર છે અને 2027ના લક્ષ્યને પાર કરવા માટે કામ ઝડપી ગતિએ ચાલુ છે.
ભવિષ્યની અપેક્ષાઓ અને લાભો
2027 સુધીમાં પૂર્ણ થયા પછી, આ બુલેટ ટ્રેન પીક અવર્સમાં દર 15-20 મિનિટે ચાલશે. આનાથી મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચેની મુસાફરી સમય ઘટીને 2 કલાક થશે, જે વર્તમાન 7-8 કલાક કરતાં ઘણી ઓછી છે. આનાથી વ્યાપાર, પર્યટન અને રોજગારીમાં વધારો થશે.
આર્થિક લાભ તરીકે, આ પ્રોજેક્ટથી હજારો રોજગારીની તકો ઉભી થઈ છે અને ભવિષ્યમાં વધુ થશે. તે ભારતના અન્ય હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ્સ માટે માર્ગદર્શક બનશે, જેમ કે દિલ્હી-અમદાવાદ અને મુંબઈ-હૈદરાબાદ.
આ પ્રોજેક્ટ ભારતને વિશ્વના વિકસિત દેશોની શ્રેણીમાં લાવશે, જ્યાં હાઈ-સ્પીડ રેલ સામાન્ય છે. તે પર્યાવરણને અનુકૂળ છે, કારણ કે તે વિમાન અને કારની તુલનામાં ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે.
