મિડલ ઈસ્ટની વર્તમાન સ્થિતિ અને તેની પૃષ્ઠભૂમિ
મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધના વાદળ ફેબ્રુઆરી ૨૮, ૨૦૨૬થી છવાયેલા છે. યુએસ-ઇઝરાયેલના હુમલાઓમાં ઇરાનના સુપ્રીમ લીડર અયતોલ્લાહ અલી ખામેનીનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ ઇરાને પ્રતિકાર કર્યો અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં વેપારી જહાજો પર હુમલા થયા. આ માર્ગ વિશ્વના તેલ અને વાયુના ૨૦%થી વધુ વેપાર માટે મહત્વનો છે. ભારત માટે તો આ વિસ્તાર અત્યંત ક્રુશિયલ છે કારણ કે અમારા ક્રુડ ઓઇલ અને ગેસના મોટા ભાગની આયાત અહીંથી આવે છે.
પીએમ મોદીએ લોકસભામાં કહ્યું કે “આ યુદ્ધે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને માનવ જીવન પર ગંભીર અસર કરી છે.” ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ સમયથી આ સંકટ ચાલુ છે અને તેની અસરો લાંબા સમય સુધી રહેવાની શક્યતા છે. ભારતમાં આશરે ૧ કરોડથી વધુ ભારતીયો ગલ્ફ દેશોમાં રહે છે અને કામ કરે છે. આમાંથી ૩.૭૫ લાખથી વધુ લોકો પરત આવી ગયા છે, જેમાં ઇરાનમાંથી ૧૦૦૦થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ પણ સામેલ છે. કેટલાક ભારતીયોના મૃત્યુ અને ઇજાઓ પણ થઈ છે. આ સ્થિતિમાં ભારતની સરકાર અત્યંત સતર્ક છે.
પીએમ મોદીનું લોકસભા સંબોધન: મુખ્ય મુદ્દાઓ
૨૩ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ લોકસભામાં પીએમ મોદીએ આશરે ૨૦ મિનિટનું સંબોધન આપ્યું. આ તેમનું પ્રથમ મોટું વક્તવ્ય હતું જેમાં તેમણે વેસ્ટ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ)ની સ્થિતિને “ચિંતાજનક” ગણાવી. તેમણે કહ્યું કે “આ યુદ્ધે ભારત માટે અપ્રત્યાશિત પડકારો ઉભા કર્યા છે – અર્થતંત્ર, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને માનવતાપૂર્ણ પાસા.” તેમણે સિવિલિયનો, ઊર્જા અને પરિવહન વ્યવસ્થા પરના હુમલાઓની નિંદા કરી અને કહ્યું કે “વેપારી જહાજો પર હુમલા અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોના અવરોધ અસ્વીકાર્ય છે.”
પીએમ મોદીએ ભારતના વેપારી જહાજોના સુરક્ષિત પસાર થવાના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો. બે ભારતીય એલપીજી જહાજો (શિવાલિક અને નંદા દેવી) ૯૨,૦૦૦ મેટ્રિક ટન ગેસ સાથે સુરક્ષિત રીતે પસાર થયા છે. તેમણે દેશના તમામ વિભાગો – કૃષિ, ખાદ્ય સુરક્ષા, પેટ્રોલિયમ, વીજળી, એમએસએમઇ – પર અસરની સમીક્ષા કરવામાં આવી હોવાનું જણાવ્યું. કેબિનેટ સેક્રેટરીએ વૈશ્વિક સ્થિતિ અને ઉપાયોની રજૂઆત કરી હતી.
કોરોના કાળ જેવી એકતા કેળવવાની હાકલ
પીએમ મોદીનું સૌથી મહત્વનું સંદેશ હતું કોરોના સમયની એકતાનું. તેમણે કહ્યું: “આ યુદ્ધની મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ લાંબા સમય સુધી રહેશે. અમે કોરોના સમયમાં જેમ એકતા સાથે સામનો કર્યો તેમ તૈયાર અને એક રહેવું જોઈએ.” તેમણે કોરોના દરમિયાન વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનની વિક્ષેપને યાદ કરાવી અને કહ્યું કે વિદેશમાં યુરિયાની કિંમત ૩૦૦૦ રૂપિયા સુધી પહોંચી હતી, પરંતુ ભારતીય ખેડૂતોને ૩૦૦ રૂપિયાથી ઓછી કિંમતે આપવામાં આવી.
તેમણે આગળ કહ્યું: “ખોટી માહિતી ફેલાવનારા, કાળા બજાર અને હોર્ડિંગ કરનારાઓ સામે સખત કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. એકતા સાથે અમે તમામ પડકારોનો સામનો કરી શકીએ છીએ.” તેમણે સંસદમાંથી એકીકૃત અવાજની અપીલ કરી અને કહ્યું કે આવા સંકટમાં રાજકીય એકતા ભારતના વૈશ્વિક સંદેશ માટે જરૂરી છે. આ હાકલ કોરોના સમયની જેમ દરેક નાગરિકને ધૈર્ય, સંયમ અને સતર્કતાનું આહ્વાન છે.
ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને ઊર્જા સુરક્ષાની રણનીતિ
પીએમ મોદીએ વિગતે ઊર્જા સુરક્ષા વિશે વાત કરી. ભારતે છેલ્લા ૧૧ વર્ષમાં ઊર્જા આયાતના સ્ત્રોતો ૨૭ દેશોમાંથી ૪૧ દેશોમાં વિવિધતા લાવી છે. સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ ૫૩ લાખ મેટ્રિક ટનથી વધારે છે અને ૬૫ લાખ સુધી વધારવાનું કામ ચાલુ છે. તેલ કંપનીઓના રિઝર્વ અલગ છે. રિફાઇનિંગ ક્ષમતા નોંધપાત્ર વધી છે.
એલપીજીની ૬૦% જરૂરિયાત આયાત પર આધારિત છે, પરંતુ સરકારે ઘરેલુ વપરાશને પ્રાથમિકતા આપી છે અને ઉત્પાદન વધાર્યું છે. ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ ૨૦% તરફ વધી રહ્યું છે જેનાથી છેલ્લા વર્ષે ૪.૫ કરોડ બેરલ તેલ આયાત ઓછી થઈ છે. રેલવેનું ઇલેક્ટ્રિફિકેશન અને મેટ્રો નેટવર્કના વિસ્તારથી ડીઝલની બચત થઈ છે. સોલાર પાવર ૧૪૦ ગીગાવોટ સુધી પહોંચ્યું છે અને પીએમ કુસુમ યોજના હેઠળ ૨૨ લાખ સોલર પંપ વહેંચાયા છે.
ખેતી માટે પણ તૈયારી છે. ખાદ્યાન્નના જથ્થા પુરતા છે, ખરીફ વાવણી સરળ બનાવવામાં આવી છે અને નેનો યુરિયા, નેચરલ ફાર્મિંગ જેવી નવીનતાઓ અપનાવાઈ છે. ઇન્ટર-મિનિસ્ટ્રીયલ ગ્રુપ દરરોજ મીટિંગ કરે છે અને આયાત-નિકાસના પડકારો હલ કરે છે.
ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા અને માનવતાપૂર્ણ પ્રયાસો
પીએમ મોદીએ કહ્યું કે “યુદ્ધ શરૂ થયા પછી દરેક વિદેશમાં રહેલા ભારતીયને સહાય આપવામાં આવી છે.” વિદેશ મંત્રાલય અને મિશનો ૨૪/૭ કંટ્રોલ રૂમ અને હેલ્પલાઇન ચલાવી રહ્યા છે. સલાહકારો જારી થાય છે. ગલ્ફમાં સીબીએસઇ પરીક્ષાઓ મુલતવી રાખવામાં આવી છે. બહેરીનના રાજા સાથે વાતચીતમાં પણ ભારતીયોની સુરક્ષા અંગે ખાતરી મેળવવામાં આવી છે.
સરકારે કોસ્ટલ, બોર્ડર, સાયબર અને વ્યૂહાત્મક સ્થળોની સુરક્ષા વધારી છે. લો એન્ડ ઓર્ડર એજન્સીઓ સતર્ક છે.
ભારતની કૂટનીતિ અને લાંબા ગાળાની રણનીતિ
પીએમ મોદીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે “સંવાદ અને કૂટનીતિ જ એકમાત્ર ઉકેલ છે.” તેમણે વેસ્ટ એશિયન લીડર્સ સાથે વ્યક્તિગત વાતચીત કરી અને તણાવ ઘટાડવા અપીલ કરી. ભારતે માનવતાના હિતમાં કોઈ પણ જીવનને જોખમમાં મૂકવાનું વિરોધ કર્યું છે. સીસીએસ મીટિંગ અને મંત્રીઓનું ગ્રુપ બનાવવામાં આવ્યું છે.
લાંબા ગાળાની રણનીતિમાં આત્મનિર્ભર ભારતના તત્વો – વિવિધતા, નવીનતા અને મજબૂત આર્થિક પાયા – મુખ્ય છે. તેમણે કહ્યું કે “સરકાર સતર્ક, સહાનુભૂતિશીલ અને મદદ માટે તૈયાર છે.”
એકતા અને તૈયારીનો સંદેશ
પીએમ મોદીના આ સંબોધનમાં કોરોના જેવી એકતા, સુરક્ષા અને કૂટનીતિનો સંયોજન છે. ભારત આ સંકટમાંથી મજબૂત બહાર આવશે કારણ કે અમારી અર્થવ્યવસ્થા મજબૂત છે અને નાગરિકો એક છે. આવતીકાલે રાજ્યસભામાં પણ તેઓ વધુ વિગતે વાત કરશે.
દેશવાસીઓને આ હાકલ છે – સતર્ક રહો, એક રહો અને વિશ્વાસ રાખો. આ યુદ્ધના વાદળ હેઠળ ભારતની રણનીતિ સ્પષ્ટ છે: શાંતિ, સુરક્ષા અને આત્મનિર્ભરતા.
