વિશ્વની અગ્રણી ટેક્નોલોજી કંપની માઇક્રોસોફ્ટે ભારતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ક્લાઉડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વેગ આપવા માટે 17.5 અબજ અમેરિકી ડોલર (આશરે 1.5 લાખ કરોડ રૂપિયા)નું વિશાળ રોકાણ જાહેર કર્યું છે. આ રોકાણ એશિયામાં માઇક્રોસોફ્ટનું અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું છે અને તે ભારતને AI પ્રથમ દેશ તરીકે સ્થાપિત કરવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. માઇક્રોસોફ્ટના અધ્યક્ષ અને સીઈઓ સત્યા નડેલાએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેની બેઠકમાં આ જાહેરાત કરી હતી, જેમાં ભારતની AI તકો અને તેના વિકાસ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
આ રોકાણ 2026થી 2029ના ચાર વર્ષોમાં કરવામાં આવશે અને તેમાં ક્લાઉડ અને AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તાર, સ્કિલિંગ પ્રોગ્રામ્સ અને ઓપરેશન્સનો સમાવેશ થાય છે. આ પહેલાં માઇક્રોસોફ્ટે 2025માં 3 અબજ ડોલરનું રોકાણ જાહેર કર્યું હતું, જે 2026ના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થઈ જશે. કુલ મળીને, આ રોકાણ ભારતને વિશ્વના અગ્રણી AI હબ તરીકે ઉભરી આવવામાં મદદ કરશે, જેમાં અબજો લોકોના જીવનને સ્પર્શ કરીને આર્થિક વિકાસ અને સમાવેશી વિકાસને વેગ આપશે.
રોકાણની વિગતો અને યોજનાઓ
માઇક્રોસોફ્ટનું આ રોકાણ ત્રણ મુખ્ય આધારસ્તંભો પર આધારિત છે: સ્કેલ (વિસ્તાર), સ્કિલ્સ (કૌશલ્ય વિકાસ) અને સોવરેનિટી (સ્વાયત્તતા). આ ત્રણેય ભારતના AI રોડમેપ સાથે સુસંગત છે, જેની ચર્ચા નડેલા અને વડાપ્રધાન મોદી વચ્ચેની બેઠકમાં કરવામાં આવી હતી. ભારતમાં માઇક્રોસોફ્ટની હાઈપરસ્કેલ હાજરીને વિસ્તારવા માટે, કંપની હૈદરાબાદમાં નવા ડેટા સેન્ટર રીજનનું નિર્માણ કરી રહી છે, જે 2026ના મધ્યમાં શરૂ થશે. આ રીજનમાં ત્રણ એવેલેબિલિટી ઝોન્સ હશે, જેનું કદ બે ઈડન ગાર્ડન સ્ટેડિયમ જેટલું હશે.
આ ઉપરાંત, ચેન્નાઈ, હૈદરાબાદ અને પુણેમાં વર્તમાન ડેટા સેન્ટર્સનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે, જેથી એન્ટરપ્રાઇઝ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને જાહેર ક્ષેત્રની સંસ્થાઓને વધુ સારી સુવિધાઓ મળે. માઇક્રોસોફ્ટ સોવરેન પબ્લિક ક્લાઉડ અને સોવરેન પ્રાઇવેટ ક્લાઉડની રજૂઆત કરી રહી છે, જેમાં કમ્પ્લાયન્સ ગાર્ડરેલ્સ, પોલિસી એન્ફોર્સમેન્ટ અને ગવર્નન્સનો સમાવેશ થાય છે. માઇક્રોસોફ્ટ 365 લોકલ પણ ભારતીય ગ્રાહકો માટે ઉપલબ્ધ કરવામાં આવશે.
આ રોકાણના માધ્યમથી, માઇક્રોસોફ્ટ ભારતમાં AIને વ્યાપક રીતે ફેલાવવા માટે કામ કરશે. કંપનીના પ્રોડક્ટ્સ જેમ કે કોપાઇલોટ સ્ટુડિયો, એઝ્યુર AI સર્ચ, AI એજન્ટ્સ, AI સ્પીચ અને ટ્રાન્સલેશન, તેમજ એઝ્યુર મશીન લર્નિંગનો વિકાસ ભારતમાંથી જ કરવામાં આવી રહ્યો છે. બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, પુણે, ગુરુગ્રામ અને નોઇડા જેવા શહેરોમાં 22,000થી વધુ કર્મચારીઓ આ કાર્યમાં જોડાયેલા છે.
સ્કિલિંગ પહેલ અને માનવ વિકાસ
રોકાણનો એક મુખ્ય ભાગ સ્કિલિંગ છે. માઇક્રોસોફ્ટે તેની પ્રતિબદ્ધતા બમણી કરીને 2030 સુધીમાં 20 મિલિયન ભારતીયોને AI કૌશલ્યો સાથે સજ્જ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. અગાઉના 10 મિલિયનના લક્ષ્યને વટાવીને, ADVANTA(I)GE India પહેલ હેઠળ જાન્યુઆરી 2025થી અત્યાર સુધીમાં 5.6 મિલિયન લોકોને તાલીમ આપવામાં આવી છે. આમાંથી 1.25 લાખથી વધુ લોકોને નોકરીઓ અથવા ઉદ્યમસાહસિક તકો મળી છે.
સરકાર, ઉદ્યોગ અને ડિજિટલ પબ્લિક પ્લેટફોર્મ્સ સાથે મળીને આ તાલીમ કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવે છે, જેથી સમાન તકો મળે. વધુમાં, માઇક્રોસોફ્ટ શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય સાથે સહયોગ કરીને e-Shram અને નેશનલ કેરિયર સર્વિસ (NCS) પ્લેટફોર્મ્સમાં AIને એકીકૃત કરશે. આનાથી 310 મિલિયનથી વધુ અનૌપચારિક કામદારોને ફાયદો થશે.
Azure OpenAI સર્વિસનો ઉપયોગ કરીને, આ પ્લેટફોર્મ્સમાં બહુભાષી ઍક્સેસ, AI-સહાયિત જોબ મેચિંગ, કૌશલ્ય અને માંગના વલણોનું પ્રેડિક્ટિવ એનાલિસિસ, ઓટોમેટેડ રેઝ્યુમે નિર્માણ અને વ્યક્તિગત માર્ગોનો સમાવેશ થશે. e-Shram 18 કલ્યાણ યોજનાઓ સાથે જોડાયેલું છે, જેણે 2019માં 24%થી વધીને 2025માં 64% સુધી સામાજિક સુરક્ષા કવરેજ વધાર્યું છે.
આર્થિક અને સામાજિક અસર
આ રોકાણ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરશે અને અબજો લોકોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવશે. ભારતને ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી AI પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરફ લઈ જવામાં મદદ કરશે. આનાથી નોકરીઓનું સર્જન થશે, ઉદ્યમસાહસિતા વધશે અને સમાવેશી વિકાસને વેગ મળશે. વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે, “વિશ્વ AI અંગે ભારત વિશે આશાવાદી છે અને અમારા યુવાનો આ તકનો ઉપયોગ કરીને નવીનતા કરી રહ્યા છે.”
ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે કહ્યું કે, “AI ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાને નવો આકાર આપી રહ્યું છે અને ભારત ટ્રસ્ટ અને સોવરેનિટી પર આધારિત નવીનતા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. માઇક્રોસોફ્ટનું આ રોકાણ ભારતને વિશ્વના વિશ્વસનીય ટેક્નોલોજી પાર્ટનર તરીકે સ્થાપિત કરશે.”
શ્રમ અને રોજગાર મંત્રી મનસુખ માંડવિયાએ કહ્યું કે, “ભારતે સામાજિક સુરક્ષામાં ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે, જે 2015માં 19%થી વધીને 2025માં 64.3% થઈ છે. AIને e-Shram અને NCSમાં એકીકૃત કરીને અમે સામાજિક સુરક્ષાને મજબૂત કરી રહ્યા છીએ અને 100 કરોડ નાગરિકોને કવર કરવાના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યા છીએ.”
માઇક્રોસોફ્ટ ઇન્ડિયા અને સાઉથ એશિયાના પ્રેસિડન્ટ પુનીત ચંદોકે કહ્યું કે, “માઇક્રોસોફ્ટ ત્રણ દાયકાથી ભારતના ફેબ્રિકનો ભાગ છે. અમે ભારતના AI-પ્રથમ ભવિષ્યમાં વિશ્વસનીય પાર્ટનર તરીકે ઊભા છીએ અને આ રોકાણ અબજો સ્વપ્નોને સાકાર કરશે.”
ભારતમાં માઇક્રોસોફ્ટનો ઇતિહાસ અને વ્યાપક સંદર્ભ
માઇક્રોસોફ્ટ ભારતમાં 1990થી કાર્યરત છે અને તેના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. કંપનીએ અગાઉ વિવિધ પહેલો દ્વારા ભારતને સમર્થન આપ્યું છે, જેમ કે ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ. આ નવું રોકાણ ગૂગલ, એમેઝોન અને ક્વોલકોમ જેવી અન્ય કંપનીઓના રોકાણો સાથે મેળ ખાય છે, જેમાં ગૂગલ 15 અબજ ડોલરનું AI હબ વિશાખાપટ્ટનમમાં બનાવી રહી છે.
ભારત સરકાર પણ AI પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. વડાપ્રધાન મોદીએ તાજેતરમાં દિલ્હીમાં એક કોન્ફરન્સમાં નૈતિક અને હ્યુમન-સેન્ટ્રિક AI માટે વૈશ્વિક ફ્રેમવર્કની વાત કરી હતી. સરકાર AI પોલિસી પર કામ કરી રહી છે, જે આ રોકાણને વધુ અસરકારક બનાવશે.
ભવિષ્યની આશાઓ અને પડકારો
આ રોકાણથી ભારત વિશ્વના અગ્રણી AI દેશ તરીકે ઉભરી આવશે, પરંતુ તેમાં પડકારો પણ છે. ડેટા પ્રાઇવસી, નૈતિક AI અને સાયબર સિક્યુરિટી જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવું પડશે. વધુમાં, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં AIની પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે.
આ રોકાણ ભારતના યુવાનો માટે અનેક તકો ખોલશે. AI ક્ષેત્રે કરિયર બનાવવા માટે તેઓને તાલીમ અને સાધનો મળશે. આર્થિક રીતે, તે જીડીપીમાં વધારો કરશે અને વિદેશી રોકાણને આકર્ષિત કરશે.
માઇક્રોસોફ્ટનું આ 1.5 લાખ કરોડનું રોકાણ ભારતને ટેક્નોલોજીના વૈશ્વિક નકશા પર મજબૂત સ્થાન આપશે. આ AIના યુગમાં ભારતની તાકાતને વધારશે અને અબજો લોકોના જીવનને સુધારશે.
