મહારાષ્ટ્રમાં શિક્ષકોની હડતાલ: શાળાઓ બંધ, ભવિષ્ય અનેકાયક વિદ્યાર્થીઓનું જોખમમાં

મહારાષ્ટ્રમાં શિક્ષકો અને શિક્ષકેતર કર્મચારીઓની રાજ્યવ્યાપી હડતાલને કારણે ગુરુવારે (5 ડિસેમ્બર) રાજ્યભરમાંથી અંદાજે 25,000 શાળાઓ બંધ રહી. આ હડતાલ TET (શિક્ષક અયોગ્યતા પરીક્ષા) ની ફરજિયાત વ્યવસ્થા, વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર અને ‘સંચ માન્યતા’ નીતિ સામેની છે. શિક્ષક સંઘોના મુજબ, આ હડતાલમાં 1.8 લાખથી વધુ શિક્ષકોએ ભાગ લીધો, જેના કારણે ઝિલ્લા પરિષદની 95% શાળાઓ, મ્યુનિસિપલની 60% અને ખાનગી સહાયિત 75% શાળાઓ બંધ રહી. આ આંદોલન વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે અને સરકાર પાસેથી તાત્કાલિક ઉકેલની માંગ કરી રહ્યા છે.

હડતાલના મુખ્ય કારણો: શિક્ષકોની નિરાશા વધી

મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય પ્રાથમિક શિક્ષક સમિતિ (MRPSS) અને અન્ય સંઘોના નેતાઓએ જણાવ્યું કે, આ હડતાલ લાંબા સમયથી લાદેલી અન્યાયી નીતિઓ સામે છે. મુખ્ય માંગોમાં શામેલ છે:

• TET ની ફરજિયાત વ્યવસ્થા પર પુનર્વિચાર: સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશને કારણે 53 વર્ષથી નીચેના તમામ શિક્ષકો માટે TET પાસ કરવું ફરજિયાત બન્યું છે. ઘણા અનુભવી શિક્ષકો આને અન્યાયી માને છે, કારણ કે તેઓ વર્ષોથી ઉત્તમ રીતે શિક્ષણ આપી રહ્યા છે.
• ‘સંચ માન્યતા’ નીતિનું રદ્દ: 2024ની આ નીતિ અનુસાર, શાળાઓમાં શિક્ષકોની સંખ્યા વર્ગોને બદલે વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા પર આધારિત થશે. આનાથી ગ્રામીણ, આદિવાસી અને ઓછા વિદ્યાર્થીઓવાળી 600થી વધુ મરાઠી માધ્યમની શાળાઓ બંધ થવાનો ભય છે, જેનાથી હજારો શિક્ષકોની નોકરી જોખમમાં છે.
• વેતન અને પેન્શનના મુદ્દા: ‘શિક્ષણ સેવક’ કોન્ટ્રાક્ટ સિસ્ટમને બંધ કરવી, તમામ શિક્ષકો માટે નિયમિત વેતન સ્કેલ અમલમાં મૂકવો, પેન્શનના બાકીના ચુકવણી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખાલી જગ્યાઓ ભરવી.
• અન્ય માંગો: બિન-શૈક્ષણિક કાર્યોનો બોજ ઘટાડવો, NGO-આધારિત પ્રોગ્રામ્સ જેમ કે STARS (વર્લ્ડ બેંક દ્વારા નાણાંકિત) માટેના ઓનલાઈન મોનિટરિંગને બંધ કરવો, અને સરકારી સહાયિત શાળાઓમાં સોલાર પાવર સ્થાપના અને પ્રોપર્ટી ટેક્સથી મુક્તિ.

વિજય કોમ્બે, MRPSSના રાજ્ય અધ્યક્ષે કહ્યું, “એક શિક્ષક ત્રણ વર્ગો કેવી રીતે સંભાળી શકે? આ અનુભવી શિક્ષકોના અન્યાય છે. જો માંગો પૂરી ન થઈ, તો અનિશ્ચિતકાળીન હડતાલ કરીશું.”

હડતાલની અસર: વિદ્યાર્થીઓ અને શાળાઓ પર પડ્યો આઘાત

આ હડતાલથી રાજ્યભરમાં 80,000થી વધુ શાળાઓમાં શુકશુકાટ જોવા મળ્યો. અમરાવતી, પુણે, છત્રપતી સંભાજીનગર અને વર્ધા જેવા જિલ્લાઓમાં શિક્ષકોએ જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીઓ તરફ માર્ચ કાઢ્યા અને યાદીઓ સોંપી. મુંબઈમાં અસર ઓછી હતી, પરંતુ મરાઠવાડા અને વિદર્ભમાં 18,000થી વધુ 9થી 10મી વર્ગની શાળાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ રહી. 10મી બોર્ડ પરીક્ષાઓ પહેલાં આ આંદોલન વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી રહ્યું છે.

શિક્ષકોના મુજબ, આ નીતિઓથી ગરીબ અને ગ્રામીણ વિદ્યાર્થીઓનું શિક્ષણ જોખમમાં છે. “અમે બાળકોને 4 કિમી દૂર નેટવર્ક માટે લઈ જઈએ છીએ, જે શિક્ષણનો સમય ખરાબ કરે છે,” એક શિક્ષિકાએ જણાવ્યું.

સરકારની પ્રતિક્રિયા: કાર્યવાહીનો ઇશારો, પરંતુ ઉકેલ નહીં

શિક્ષણ વિભાગે હડતાલમાં ભાગ લેનાર શિક્ષકોને એક દિવસનું વેતન કાપવાનો ઇશારો આપ્યો છે. આશા બેલસરે, શિક્ષક ભારતીના અધ્યક્ષે કહ્યું, “સરકારે વારંવાર અરજીઓ છતાં કોઈ નિર્ણય નહીં લીધો. આ આંદોલન શિક્ષણ વ્યવસ્થાને બચાવવા માટે છે.” સરકારે TET અને સંચ માન્યતા પ્રક્રિયાને 5 ડિસેમ્બર સુધી મોડી કરી છે, પરંતુ મુખ્ય માંગો પર કોઈ સ્પષ્ટતા નથી.

શિક્ષક સંઘોએ 10 ડિસેમ્બરે મહા આંદોલનની ચેતવણી આપી છે. જો માંગો પૂરી ન થઈ, તો હડતાલ અનિશ્ચિતકાળીન બની શકે છે.