હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાનો હૃદયસ્થળ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમનના ગલ્ફને જોડતો 34 કિલોમીટર જેટલો સાંકડો માર્ગ છે. વિશ્વના લગભગ 20% તેલ અને મોટા ભાગના ગેસનું પરિવહન આ માર્ગમાંથી થાય છે. મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયેલ-ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચેના તણાવ અને યુદ્ધને કારણે આ માર્ગ પર જોખમ વધ્યું છે. ઈરાને આ માર્ગ પર કડક નિયંત્રણ લાદ્યું છે, જેના કારણે અનેક જહાજો ફસાઈ ગયા છે. આ સ્થિતિમાં ભારતીય જહાજો માટે પસાર થવું મુશ્કેલ બન્યું હતું, પરંતુ ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના સારા સંબંધો અને ઉચ્ચ સ્તરીય રાજનીતિક પ્રયાસોને કારણે ‘શિવાલિક’ને મંજૂરી મળી.
ભારત સરકારે આ માટે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને અન્ય અધિકારીઓ દ્વારા ઈરાન સાથે ચાર રાઉન્ડની વાતચીત કરી હતી. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથેની વાતચીત પણ મહત્વની રહી. આ પરિણામે બે ભારતીય ટેન્કર – શિવાલિક અને નંદા દેવી –ને સુરક્ષિત પસાર થવાની મંજૂરી મળી. શિવાલિક કતારના રાસ લફાન બંદરેથી નીકળ્યું હતું અને હવે મુંદ્રા પહોંચી ગયું છે.
શિવાલિક ટેન્કરની સફર અને તેનું મહત્વ
શિવાલિક ટેન્કર શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SCI)નું છે. તેમાં 46,000 મેટ્રિક ટનથી વધુ LPG લોડ કરાયું છે. આ જથ્થો ભારતના ઘરગથ્થુ ઉપયોગ માટેના લગભગ 30-35 લાખ સિલિન્ડર ભરવા માટે પૂરતો છે (એક સિલિન્ડર 14.2 કિલોનું હોય છે). મધ્ય પૂર્વના તણાવને કારણે દેશમાં LPGની અછત અને પેનિક બાયિંગ થઈ રહી હતી, જેમાં આ પુરવઠો મોટી રાહત આપશે.
ભારતીય નૌસેનાએ આ જહાજને ખાસ દેખરેખ અને સુરક્ષા કવચ આપ્યું છે. હોર્મુઝ પાર કરતી વખતે નૌસેનાના જહાજોએ તેને એસ્કોર્ટ કર્યું, જેથી કોઈ જોખમ ન રહે. આ સફર વિશ્વના સૌથી જોખમી માર્ગ પરથી પસાર થઈ, પરંતુ બધું સુરક્ષિત રહ્યું. મુંદ્રા બંદરે લાંગરવા બાદ LPGને ઝડપથી વિતરણ કરવામાં આવશે, જેથી ગ્રાહકોને ગેસ સિલિન્ડર સરળતાથી મળી શકે.
ભારત-ઈરાન સંબંધોની મજબૂતી અને રાજનીતિક જીત
આ ઘટના ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા સારા સંબંધોનું પરિણામ છે. ઈરાન સરકારે ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજને વિશેષ મંજૂરી આપી, જે અન્ય દેશો માટે દુર્લભ છે. આ રાજનીતિક જીત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ભારતે ઈરાન સાથેના સંબંધોને મજબૂત રાખીને ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી છે.
આ બે જહાજોમાંથી શિવાલિક પહેલું છે જે મુંદ્રા પહોંચ્યું, જ્યારે નંદા દેવી કંડલા બંદરે 17 માર્ચે પહોંચવાની છે. બંનેમાં મળીને 92,700 મેટ્રિક ટન LPG છે, જે લગભગ 65 લાખ સિલિન્ડર ભરી શકે છે. આ પુરવઠો દેશની LPG અછતને દૂર કરવામાં મદદ કરશે.
LPG પુરવઠાની સ્થિતિ અને ભવિષ્યની તૈયારીઓ
ભારત LPGનો મોટો આયાતકાર છે. દર વર્ષે લાખો ટન LPG મધ્ય પૂર્વમાંથી આવે છે. યુદ્ધને કારણે પુરવઠો અટક્યો હતો, જેનાથી કિંમતો વધી અને પેનિક બન્યું. સરકારે પહેલેથી જ સ્ટોક વધાર્યા છે અને વૈકલ્પિક માર્ગો પર વિચાર કર્યો છે, પરંતુ હોર્મુઝ સૌથી સસ્તો અને ઝડપી માર્ગ છે.
આ ઘટના બાદ સરકારે લોકોને પેનિક ન કરવા અને સામાન્ય ખરીદી કરવાની અપીલ કરી છે. ભારતીય નૌસેના અને વિદેશ મંત્રાલય અન્ય ફસાયેલા જહાજો માટે પણ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. 24 ભારતીય જહાજોમાંથી હજુ 22 ફસાયેલા છે, પરંતુ આ બેની સફળતા આશા જગાવે છે.
ગુજરાતના મુંદ્રા અને કંડલા બંદરો દેશના મુખ્ય ઊર્જા આયાત કેન્દ્રો છે. મુંદ્રા બંદર એશિયાના સૌથી મોટા પોર્ટમાંનું એક છે અને અહીંથી LPGનું વિતરણ ઝડપથી થાય છે. સુરત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ઔદ્યોગિક અને ઘરગથ્થુ ઉપયોગ માટે આ પુરવઠો સીધો અસર કરશે. ગુજરાત ફર્સ્ટ જેવી ટીમો ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પરથી આ અહેવાલો આપી રહી છે, જે સ્થાનિક લોકો માટે રાહતના સમાચાર છે.
આ ઘટના ભારતની ડિપ્લોમેટિક ક્ષમતા, નૌસેનાની તૈયારી અને ઊર્જા સુરક્ષાની વ્યૂહરચનાનું ઉદાહરણ છે. મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે પણ ભારત પોતાના હિતોને સુરક્ષિત રાખવામાં સફળ રહ્યું છે. આવા પ્રયાસો ભવિષ્યમાં પણ ચાલુ રહેશે, જેથી દેશના લોકોને ઊર્જાની કોઈ અછત ન પડે.
