ભારત-પાક યુદ્ધનું ટેનશન ફેવીલ લાગે ત્યારે, જાણીતા અમેરિકન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરી માધ્યમમાં મહત્વનો દાવો કર્યો છે. તેણે US–સાઉદી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફોરમમાં ભાષણ આપતાં કહ્યું કે તેણે ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેને ૩૫૦% ટેરિફની ધમકી આપી, જેના કારણે બંને દેશોએ યુદ્ધના રસ્તાને પાછી ખેંચી દીધું.
- ટ્રમ્પ કહે છે કે, “ભારત અને પાકિસ્તાને બૂમ્બ બૂમ્બ કરવાનું વિચાર્યું હતું, પરંતુ મેં તેમને કહ્યું, ‘ચાલો, તો કરી લો, પણ હું તમને ૩૫૦% ટેરિફ લાવતો હોઉં.’”
- તેનું કહેવું છે કે બંને દેશોએ આ પગલાને ગંભીરતાથી લેતા તેમને અનુમાનવા લાગ્યું કે યુદ્ધ ચાલુ રાખવું ભારત-પાક માટે એટલો મોટો દામ બની શકે છે કે વેપાર સંપૂર્ણ રૂપે રોકાઈ જશે.
- તેમણે આ ટેરિફને લાગુ કરવાની તૈયારી Treasury Secretary Scott Bessent ને જણાવી — પરંતુ પહેલેથી જ કહ્યું કે “જો તમે યુદ્ધ બંધ કરો, તો પછી અમે ‘નાઇસ ટ્રેડ ડીલ’ પર ચર્ચા કરીશું.”
- ટ્રમ્પ વધુ દાવો કરે છે કે પાકિસ્તાનના પ્રમુખ આસિફ અલી ઝરદારી તેમને ફોન કરીને આભાર માન્યો — “મિલિયન્સ-મિલિયન્સ” જીવન બચાવવા માટે.
- ત્યારબાદ, ટ્રમ્પ કહે છે કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ તેમને ફોન કર્યો અને કહ્યું, “અમે થઈ ગયા છીએ,” જેના પર ટ્રમ્પે પુછ્યું, “તમે શું થઈ ગયા છો?” – મોદીનો જવાબ, “અમે યુદ્ધ નહીં કરીએ.”
- ટ્રમ્પે કહ્યું: “ચાલો, ડીલ કરીએ.”
- તે ઉમેરે છે કે, “હું આવા નિર્ણય લેતો રહ્યો છું — આ ટેરિફ મને માત્ર ભારત-પાક માટે નથી, અન્ય યુદ્ધો માટે પણ ઉપયોગી પડ્યો. આટલા અર્થમાં, હું યુદ્ધને સમાધાન કરવા માટે અર્થતંત્રનો ઉપયોગ કરું છું.”
- તે પણ દાવો કરે છે કે, તેની શરતના કારણે “પાંચમાંથી આઠ” સંઘર્ષોનો સમાધાન થયો છે — એટલા યુદ્ધો જેમણે વેપાર અને ટેક ત્રિકે શાંતિ મેળવી.
ભારત-પાક તરફનો પ્રતિસાદ
- ભારત સતત દાવો કરે છે કે ટ્રમ્પની આ વાર્તા તથ્ય પર આધારિત નથી.
- ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યોજાઈ ગયેલી બંધુતાની સંમતિ “પક્ષપાત વગર” ડાયરેક્ટ ચર્ચાઓથી (જેમ કે DGMO સ્તર) થઈ હતી, અને કોઈ તૃતીય પક્ષ (જેમ કે અમેરિકા)નું દખલ નહોતું.
- ટાઈમ્સ ઓફ ઇંડિયાના લેખ અનુસાર, ટ્રમ્પનું દાવો છે કે “પરમાણુ શ્વાસફેર” થવાની આશંકા હતી; પરંતુ ભારતીય બાજુએ તેનો કોઈ સમર્થન નથી.
- દાવો છે કે Modi-Trumpમાં ફોનકોલ થયો — પરંતુ ભારત તરફથી તેવી કોઈ સત્તાવાર માન્યતા આપવામાં આવી નથી.
ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના અને રાજનૈતિક અર્થ
વ્યાપાર-ડિપ્લોમસી તરીકે ટેરિફ
- ટ્રમ્પનો દાવો દર્શાવે છે કે તે તેમની “ટારિફ ડિપ્લોમસી” ને માત્ર અર્થશાસ્ત્ર માટે નહીં, પણ આંતરરાષ્ટ્રિય સંઘર્ષોમાં એક હથિયાર તરીકે જોતા હોય છે. તે કહે છે કે તેઓ યુદ્ધોમાં “અર્થની ધમકી”નું ઉપયોગ કરી શક્યા છે, જે પારંપરિક રાષ્ટ્ર-સ્તરના માધ્યમોથી અલગ છે.
- ટ્રમ્પ પુનરાવર્તન કરે છે કે “નન વરસ” તે આવા નિર્ણય લેતા રહ્યા છે જ્યાં અન્ય રાષ્ટ્રના નેતાઓ તેમને ફોન કરે છે, તેમને આભારી છે, અને પછી “ડીલ” માંગે છે. આ દાવાઓ ઉચ્ચ રાજનિવૃત્તિક દૃષ્ટિકોણ સાથે છે — તેઓને એક મહત્વપૂર્ણ “પીસમેકર” તરીકે રજૂ કરે છે.
ચુનાવ-પોલિટિકલ લાભ
- આ દાવો ટ્રમ્પ માટે બે બેદક અર્થમાં ફાયદાકારક થઈ શકે છે: એક, આંતરરાષ્ટ્રીય ક્ષેત્રે તેમને “મહત્વપૂર્ણ નેતા” તરીકે બતાવે છે; બીજું, ઘરઉપયોગી પક્ષમાં પણ “મજબૂત નેતા” છબી બનાવે છે, જે સાંભળનારા માટે આપત્તિને થોડું મહત્વ આપે છે.
ભારતની અસ્થિરતા અને સ્વતંત્રતા પૈકીનો સંઘર્ષ
- ભારત તરફથી ટ્રમ્પની દાવાઓની સ્પષ્ટ અસ્વીકૃતિ દર્શાવે છે કે પછી પણ દેશ પોતાની રાજનીતિક અને સલામતી નીતિઓમાં તૃતીય પક્ષ દખલને સહન કરવા તૈયાર નથી. ભારતમાં સુનિશ્ચિત બન્યું છે કે ન્યાયિક અને સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ (જેમ કે પાકિસ્તાન) માં ભારતીય સ્વતંત્ર પ્રક્રિયા જ આગળ ચાલે.
પરિણામ અને આગામી દૃષ્ટિકોણ
- ટ્રમ્પના આ દાવાએ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનૈતિક દૃશ્યમાં ફરી એકવાર ઉથલ-પાથલ ઊભી કરી છે.
- જો તે સાચું છે, તો તે અર્થ-ડિપ્લોમસીનો એક અનોખો ઉદાહરણ છે — જ્યાં ટેરિફ્સ ફક્ત આયાત-નિકાસ પર અસર કરતા નથી, પણ રાજ્ય-સંઘર્ષોને પણ રૂપાંતરિત કરી શકતા છે.
- પણ, જો ભારતમાં એકદમ કોઈ દખલ નહોતું, તો ટ્રમ્પની આ વાર્તા માત્ર વિજય-વ્યક્તિત્વના દાવાના રૂપમાં રહી શકે છે.
- આગામી સમયમાં, જો કોઈ સભાનતા દસ્તાવેજો (ફોનકોલ રેકોર્ડ, ડિપ્લોમેટિક નોટ) જાહેર થાય, તો બની શકે છે કે આ દાવો વધુ સ્પષ્ટ થાય.
- આ વચ્ચે, જનમાનસમાં પણ ચર્ચા ઊભી થઈ છે — શું વિશ્વના મોટા નેતાઓ “પરંપરાગત યુદ્ધ” બંધ કરવા માટે હવે વેપારનું હથિયાર વધુ પસંદ કરે છે?
