ભારત અને ઓમાન વચ્ચે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (Comprehensive Economic Partnership Agreement – CEPA) પર હસ્તાક્ષર થયા. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઓમાનના સુલતાન હૈથમ બિન તારિકની હાજરીમાં ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયુષ ગોયલ અને ઓમાનના વાણિજ્ય, ઉદ્યોગ અને રોકાણ પ્રોત્સાહન મંત્રી કૈસ બિન મોહમ્મદ અલ યુસેફે આ કરાર પર સહી કરી. આ કરાર બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જશે અને ખાસ કરીને ભારતીય નિકાસકારો માટે મોટી તકો ઊભી કરશે.
આ CEPA હેઠળ ઓમાને ભારતીય માલસામાન પર 98.08% ટેરિફ લાઇન્સ પર શુલ્કમુક્ત પ્રવેશ આપવાનું વચન આપ્યું છે, જે ભારતની કુલ નિકાસના 99.38% મૂલ્યને આવરી લેશે. વર્તમાનમાં ઘણા ભારતીય ઉત્પાદનો પર ઓમાનમાં 5%થી લઈને 100% સુધીનું શુલ્ક લાગે છે, જે આ કરારથી દૂર થશે. આનાથી ભારતીય ઉત્પાદનોની કિંમત સ્પર્ધાત્મકતા વધશે અને નિકાસમાં મોટો વધારો થશે. ખાસ કરીને શ્રમ-સઘન ક્ષેત્રો જેમ કે ટેક્સટાઇલ્સ, ચામડું, ફૂટવેર, જેમ્સ અને જ્વેલરી, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, મેડિકલ ડિવાઇસીસ, ઓટોમોબાઇલ્સ અને કૃષિ ઉત્પાદનોને તાત્કાલિક શુલ્કમુક્તિ મળશે.
બદલામાં ભારતે ઓમાની ઉત્પાદનો પર 77.79% ટેરિફ લાઇન્સ પર શુલ્ક ઘટાડવાનું વચન આપ્યું છે, જે ઓમાનથી આવતી આયાતના 94.81% મૂલ્યને આવરી લેશે. જોકે, ભારતે પોતાના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રો જેમ કે ડેરી, ચા, કોફી, રબર, તમાકુ, સોના-ચાંદીના દાગીના અને અમુક શ્રમ-સઘન ઉત્પાદનોને એક્સક્લુઝન કેટેગરીમાં રાખીને કોઈ છૂટ આપી નથી. ઓમાનના મુખ્ય નિકાસ જેમ કે ખજૂર, માર્બલ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ પર ભારતે શુલ્ક ઘટાડ્યું છે.
આ કરાર માત્ર માલસામાનના વેપાર સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સેવાઓ અને રોકાણ ક્ષેત્રે પણ મોટી તકો ખોલે છે. ઓમાને કમ્પ્યુટર સંબંધિત સેવાઓ, વ્યાવસાયિક અને વેપારી સેવાઓ, ઓડિયો-વિઝ્યુઅલ સેવાઓ, સંશોધન અને વિકાસ, શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓ સહિત 127થી વધુ ઉપ-ક્ષેત્રોમાં મોટા વચનો આપ્યા છે. ઓમાનની વૈશ્વિક સેવા આયાત $12.52 અબજ છે, જેમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર 5.31% છે – આમાં મોટી અવકાશ છે. વધુમાં, ભારતીય કંપનીઓને ઓમાનમાં મુખ્ય સેવા ક્ષેત્રોમાં 100% વિદેશી રોકાણ (FDI)ની મંજૂરી મળશે.
આ કરારનું એક મહત્વનું પાસું છે ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે વધુ સારી મોબિલિટી. ઓમાને પહેલી વાર વ્યાપક મોડ 4 વચનો આપ્યા છે, જેમાં ઇન્ટ્રા-કોર્પોરેટ ટ્રાન્સફરીઝની ક્વોટા 20%થી વધારીને 50% કરવામાં આવી છે અને કોન્ટ્રાક્ટુઅલ સર્વિસ સપ્લાયર્સના રોકાણનો સમયગાળો 90 દિવસથી વધારીને 2 વર્ષ (વધુ 2 વર્ષની એક્સ્ટેન્શન સાથે) કરવામાં આવ્યો છે. આનાથી ભારતીય પ્રોફેશનલ્સને ઓમાનમાં વધુ તકો મળશે.
ઓમાનમાં લગભગ 7 લાખ ભારતીયો રહે છે, જેમાં 200-300 વર્ષ જૂના ભારતીય વેપારી પરિવારો પણ સામેલ છે. અહીં 6000થી વધુ ભારતીય-ઓમાની જોઇન્ટ વેન્ચર્સ કાર્યરત છે અને વાર્ષિક રેમિટન્સ $2 અબજ છે. બંને દેશો વચ્ચેનો વેપાર હાલ $10 અબજથી વધુ છે, જે આ કરારથી વધુ વધશે. વડાપ્રધાન મોદીએ આને “ભારત-ઓમાનના સહિયારા ભવિષ્યનું બ્લ્યુપ્રિન્ટ” કહ્યું છે.
આ કરાર ઓમાન માટે 2006માં અમેરિકા સાથેના કરાર પછીનો પહેલો દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર છે. ભારત માટે આ ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC)ના સભ્ય સાથેનો બીજો CEPA છે (પહેલો UAE સાથે 2022માં). આનાથી ભારતને મિડલ ઈસ્ટ, આફ્રિકા અને યુરોપમાં વધુ સારો પ્રવેશ મળશે. વાણિજ્ય મંત્રી ગોયલે જણાવ્યું કે આ કરારને ત્રણ મહિનામાં અમલમાં મૂકવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આ CEPA ભારતની વેપાર વિવિધતા વધારવાની વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે, ખાસ કરીને અમેરિકામાં ઊંચા શુલ્કના સંજોગોમાં. આનાથી નોકરીઓ વધશે, નવીનતા આવશે અને બંને દેશોના યુવાનોને તકો મળશે. ઓમાન વિઝન 2040 અને ભારતની વૈશ્વિક વેપાર વ્યૂહરચના સાથે આ કરાર સંપૂર્ણપણે જોડાયેલો છે.
આ કરારથી રિન્યુએબલ એનર્જી, લોજિસ્ટિક્સ, મેન્યુફેક્ચરિંગ, ટેક્નોલોજી અને સેવાઓ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ઊભી થશે. ભારતીય કંપનીઓને ઓમાનમાં ગ્રીન સ્ટીલ, બેટરી મેન્યુફેક્ચરિંગ, શિક્ષણ અને હેલ્થકેરમાં રોકાણની તકો મળશે. ઓમાની કંપનીઓ પણ ભારતમાં રોકાણ કરવા આતુર છે, જેમ કે ઓમાની ડેરી કંપની અમુલ સાથે જોઇન્ટ વેન્ચર માટે રસ દાખવી રહી છે.
આ ઐતિહાસિક કરાર બંને દેશોના લાંબા સમયના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધોને આર્થિક મજબૂતી આપશે. ભારત-ઓમાન સંબંધો હવે વેપાર, રોકાણ અને વ્યાવસાયિક સહયોગના નવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે. આ કરારથી માત્ર આર્થિક લાભ જ નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી પણ મજબૂત થશે.
