ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી અટકેલી દ્વિપક્ષીય વેપાર વાટાઘાટોમાં આજે નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે. નવી દિલ્હીમાં ચાલી રહેલી ઉચ્ચ-સ્તરીય વાટાઘાટોમાં ભારતે અમેરિકાને અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી માર્કેટ ઍક્સેસની ઓફર આપી છે, જેમાં કૃષિ ઉત્પાદનો, ડેરી, ઓટોમોબાઇલ પાર્ટ્સ અને કેટલાક ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો પર ડ્યુટીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો સામેલ છે.
વડાપ્રધાન કાર્યાલય હેઠળના મુખ્ય આર્થિક સલાહકાર (CEA) વી. અનંત નાગેશ્વરને આજે પત્રકારો સાથે વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે,
“અમેરિકા સાથેના વેપાર કરારનો પહેલો તબક્કો માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂરો કરવાનું અમારું લક્ષ્ય છે. ભારતે ખૂબ જ આક્રમક અને આત્મવિશ્વાસભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. અમે જે ઑફર આપી છે એ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી માર્કેટ ઍક્સેસ છે.”
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, ભારતે અમેરિકી બદામ, સફરજન, ચેરી, વોલનટ જેવા કૃષિ ઉત્પાદનો પર ડ્યુટી ૩૦-૫૦% સુધી ઘટાડવાની તૈયારી દર્શાવી છે, જ્યારે હાર્લે-ડેવિડસન મોટરસાઇકલ અને કેટલાક ઓટો કમ્પોનેન્ટ્સ પર પણ મોટો ડ્યુટી કટ ઑફર કરવામાં આવ્યો છે. બદલામાં અમેરિકાએ ભારતીય કાપડ, ચામડા ઉત્પાદનો, ફાર્મા અને IT સેવાઓને વધુ સરળ બજાર પ્રવેશ આપવાની ખાતરી આપી છે.
રુપિયામાં ઐતિહાસિક ઘટાડો
આ સમાચાર બહાર આવતાંની સાથે જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય રુપિયો ડૉલર સામે ૯૦.૪૬ના ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. આ સાથે રુપિયામાં એક જ દિવસમાં ૭૮ પૈસાનો ઘટાડો નોંધાયો, જે છેલ્લા ૧૮ મહિનામાં સૌથી મોટો એક દિવસીય ઘટાડો છે.
આ અચાનક ઘટાડાને રોકવા રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાએ (RBI) તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. RBIએ લગભગ ૧.૨ અબજ ડૉલરનું વેચાણ કરીને રુપિયાને ૯૦.૮૦ની આસપાસ સ્થિર કર્યો છે. બજાર વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે વેપાર કરારની અપેક્ષાએ વિદેશી મૂડીનો મોટો પ્રવાહ ભારત તરફ આવી રહ્યો છે, જેના કારણે રુપિયા પર દબાણ વધ્યું છે.
આગામી તબક્કાઓ અને અસર
જો આ કરાર માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં પૂરો થાય તો ભારતનો અમેરિકા સાથેનો વેપાર હાલના ૧૯૦ અબજ ડૉલરથી વધીને ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ અબજ ડૉલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ખાસ કરીને MSME ક્ષેત્રે, કાપડ, ચામડું અને ફાર્મા ઉદ્યોગને સૌથી વધુ લાભ થવાની અપેક્ષા છે.
આ વાટાઘાટોમાં ભારત તરફથી વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ અને અમેરિકા તરફથી USTR કેથરિન તાઈ નેતૃત્વ કરી રહ્યાં છે. આગામી રાઉન્ડ જાન્યુઆરીમાં વોશિંગ્ટનમાં થવાની શક્યતા છે.
આ વેપાર કરાર ભારતના આર્થિક ઇતિહાસમાં એક મહત્વનું પગલું બની શકે છે, જેની અસર્થવ્યવસ્થા પર દીર્ઘકાલીન સકારાત્મક અસર પડે તેવી શક્યતા છે.
