ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે એક ઐતિહાસિક મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર સમજૂતી થઈ છે, જેને વિશ્વભરમાં ‘મધર ઓફ ઓલ ડીલ્સ’ તરીકે ગણવામાં આવી રહ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ કરારને ભારતના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો મુક્ત વેપાર કરાર ગણાવ્યો છે. યુરોપિયન કમિશનના અધ્યક્ષ ઉર્સુલા વોન ડેર લેયને આને “મધર ઓફ ઓલ ડીલ્સ” કહીને ઉજાગર કર્યો છે. આ કરાર લગભગ 18 વર્ષની લાંબી વાટાઘાટો પછી આખરે સફળ થયો છે અને બંને પક્ષો વચ્ચે આર્થિક સંબંધોને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવાની અપેક્ષા છે.
16મા ભારત-EU સમિટ દરમિયાન આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે, “આજે ભારતે તેના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટો મુક્ત વેપાર કરાર પૂર્ણ કર્યો છે. આ કરાર વૈશ્વિક GDPના આશરે 25 ટકા અને વૈશ્વિક વેપારના એક તૃતીયાંશ ભાગને આવરી લે છે.” તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે આ કરાર ભારતીય ખેડૂતો, નાના વેપારીઓ, ઉદ્યોગો અને સેવા ક્ષેત્રને નવી તકો પૂરી પાડશે. યુરોપિયન નેતાઓએ પણ આને બંને મહાસત્તાઓ વચ્ચેની જીત ગણાવી છે.
આ કરાર હેઠળ ભારતમાં આયાત થતી યુરોપિયન વસ્તુઓ પરના ટેરિફમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. EU તરફથી આયાત થતી 96.6 ટકા વસ્તુઓ પર ટેરિફ ઘટાડવામાં અથવા દૂર કરવામાં આવશે, જેનાથી લક્ઝરી કાર, પાસ્તા, બીયર, વાઈન, ચોકલેટ જેવી વસ્તુઓ ભારતીય બજારમાં નોંધપાત્ર રીતે સસ્તી થઈ જશે. ઉદાહરણ તરીકે, 15,000 યુરો (લગભગ 16 લાખ રૂપિયા)થી વધુ કિંમતની લક્ઝરી કાર પરનો ટેરિફ 44 ટકાથી ઘટાડીને માત્ર 40 ટકા અથવા તો શૂન્ય કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત મશીનરી, કેમિકલ્સ, ઔદ્યોગિક વસ્તુઓ પરના ઊંચા ટેરિફ પણ ઘટશે.
આ કરારથી ભારતીય નિકાસને પણ મોટો લાભ થશે. EU તરફથી ભારતીય વસ્તુઓના 99.5 ટકા પર ટેરિફ ઘટાડવામાં આવશે. ટેક્સટાઈલ, જ્વેલરી, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, લેધર, મરીન પ્રોડક્ટ્સ, રબર અને બેઝ મેટલ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતીય નિકાસકારોને યુરોપિયન બજારમાં સરળ પ્રવેશ મળશે. EU ભારતનો સૌથી મોટો વેપાર ભાગીદાર છે અને 2025માં બંને વચ્ચેનો વેપાર $136 બિલિયનને વટાવી ગયો હતો. આ કરારથી EUની ભારતમાં નિકાસ 2032 સુધીમાં બમણી થવાની અપેક્ષા છે.
આ કરારની પૃષ્ઠભૂમિમાં વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિ પણ મહત્વની છે. અમેરિકાના ટ્રમ્પ વહીવટ દ્વારા લાગુ કરાયેલા ટેરિફના કારણે વૈશ્વિક વેપારમાં અવરોધો વધ્યા છે. આવા સમયે ભારત અને EU વચ્ચેનો આ કરાર બંને પક્ષો માટે વૈકલ્પિક આર્થિક ભાગીદારીને મજબૂત બનાવશે. તેમજ ભારતની ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ જેવી નીતિઓને પણ વેગ મળશે.
આ કરારમાં ફક્ત વેપાર જ નહીં, પરંતુ રોકાણ, સેવા ક્ષેત્ર, બૌદ્ધિક સંપદા અને ટકાઉ વિકાસ જેવા વિષયો પણ સમાવિષ્ટ છે. ભારતે તેના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રો જેમ કે ખેતી અને નાના ઉદ્યોગોને સુરક્ષિત રાખવા માટે કેટલીક શરતો મૂકી છે, જેમાં ડેરી અને નાની કાર જેવા વિસ્તારોમાં ટેરિફ ઘટાડો મર્યાદિત રહેશે.
આ કરારના લાભાર્થીઓમાં ભારતીય ગ્રાહકો પણ સામેલ છે, જેઓ યુરોપિયન લક્ઝરી પ્રોડક્ટ્સને વધુ સસ્તા ભાવે મેળવી શકશે. લક્ઝરી કારના શોખીનો માટે જર્મન, ફ્રેન્ચ અને ઇટાલિયન કારો સસ્તી થશે. તેમજ ઇટાલિયન પાસ્તા, ફ્રેન્ચ વાઈન, બેલ્જિયન ચોકલેટ અને જર્મન બીયર જેવી વસ્તુઓના ભાવમાં ઘટાડો થશે, જે મધ્યમ વર્ગના લોકો માટે આનંદની વાત છે.
આ કરારને અમલમાં મૂકવા માટે હજુ કેટલીક કાનૂની પ્રક્રિયાઓ બાકી છે. યુરોપિયન પાર્લામેન્ટ અને કાઉન્સિલની મંજૂરી પછી ઔપચારિક હસ્તાક્ષર થશે, જે આ વર્ષના અંત અથવા આગામી વર્ષની શરૂઆતમાં થઈ શકે છે. ત્યારબાદ તે ધીમે ધીમે અમલમાં આવશે, જેમાં 7 વર્ષના સમયગાળામાં ટેરિફ ઘટાડાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થશે.
