ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) દેશની સૌથી મોટી અને સૌથી સફળ રાજકીય પાર્ટીઓમાંની એક છે, અને તેની આર્થિક તાકાત પણ તેની સફળતાનું મોટું કારણ ગણાય છે. તાજેતરમાં ચૂંટણી પંચને સુપરત કરાયેલા વાર્ષિક ઓડિટ અહેવાલમાં ભાજપના નાણાકીય સ્તરનો આશ્ચર્યજનક ખુલાસો થયો છે. 31 માર્ચ, 2025ના રોજ પૂર્ણ થયેલા નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં પાર્ટીના ‘જનરલ ફંડ’માં રકમ ₹12,164 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો પાછલા વર્ષની તુલનામાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે, જ્યાં આ રકમ ₹9,169 કરોડ હતી.
આ અહેવાલ અનુસાર, ભાજપે નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન ₹6,125 કરોડનું સ્વૈચ્છિક દાન મેળવ્યું છે, જે અગાઉના વર્ષ 2023-24ના ₹3,967 કરોડની તુલનામાં લગભગ 54%નો વધારો દર્શાવે છે. આ વધારો દર્શાવે છે કે ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ થયા બાદ પણ પાર્ટીને વ્યક્તિગત અને કોર્પોરેટ દાતાઓ તરફથી મોટા પાયે સમર્થન મળી રહ્યું છે. ચૂંટણી પંચને સુપરત થયેલા આ અહેવાલમાં પાર્ટીના કુલ રોકડ અને બેંક ડિપોઝિટની રકમ લગભગ ₹10,000 કરોડ જેટલી બતાવવામાં આવી છે, જે ભાજપને દેશની સૌથી અમીર રાજકીય પાર્ટી બનાવે છે.
આ આંકડાઓ પાર્ટીની આર્થિક વ્યૂહરચના અને તેની સંગઠનાત્મક તાકાતને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ભાજપે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં મોટા પાયે પ્રચાર અને અભિયાન ચલાવ્યા હતા, જેમાં વિજ્ઞાપનો પર જ લગભગ 65% ખર્ચ થયો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન પાર્ટીએ ચૂંટણી સંબંધિત ખર્ચમાં ₹3,335 કરોડ જેટલી રકમ વાપરી છે, જે અગાઉના વર્ષોની તુલનામાં નોંધપાત્ર વધારો છે. આ ખર્ચમાંથી મોટો ભાગ ડિજિટલ મીડિયા, ટીવી જાહેરાતો, રેલીઓ અને બૂથ-લેવલ મેનેજમેન્ટ પર ખર્ચાયો છે.
આ નાણાકીય સફળતાનું એક મોટું કારણ પાર્ટીના વ્યાપક સમર્થક આધાર અને કોર્પોરેટ વર્ગ તરફથી મળતું સમર્થન છે. ભાજપના નેતૃત્વમાં કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓ, આર્થિક સુધારાઓ અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ જેવી યોજનાઓએ ઘણા ઉદ્યોગપતિઓને પાર્ટી તરફ આકર્ષ્યા છે. ઉપરાંત, પાર્ટીના કાર્યકરોની મોટી સંખ્યા અને દેશભરમાં ફેલાયેલું સંગઠન પણ નાના-મોટા દાન દ્વારા ફંડિંગમાં યોગદાન આપે છે. ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ પર મળેલા વ્યાજની રકમ પણ ₹634 કરોડ જેટલી છે, જે પાર્ટીના ફંડ મેનેજમેન્ટની કાર્યક્ષમતા દર્શાવે છે.
જોકે, આ આંકડાઓએ વિપક્ષી પાર્ટીઓમાં અસંતોષ પેદા કર્યો છે. કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પાર્ટીઓએ આને ‘અસમાન રમતનું મેદાન’ ગણાવ્યું છે. તેમના મતે, ભાજપની આર્થિક તાકાતને કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં અસંતુલન સર્જાય છે. કોંગ્રેસે તેના અહેવાલમાં ખૂબ ઓછી રકમ દર્શાવી છે, જે ભાજપની તુલનામાં નોંધપાત્ર ઓછી છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે ચૂંટણી પંચે આવા અસંતુલનને રોકવા માટે વધુ કડક નિયમો લાગુ કરવા જોઈએ.
બીજી તરફ, ભાજપના નેતાઓ આને પાર્ટીની લોકપ્રિયતા અને વિશ્વાસનું પરિણામ ગણાવે છે. તેઓ કહે છે કે લોકો અને વ્યવસાયિકો ભાજપની વિકાસલક્ષી નીતિઓથી પ્રભાવિત થઈને દાન આપે છે. પાર્ટીના નવા રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ નિતિન નબીન પણ આ આર્થિક તાકાતને પાર્ટીના આગામી લક્ષ્યો માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવે છે.
ચૂંટણી બોન્ડ યોજના રદ થયા પછી પાર્ટીઓએ સીધા સ્વૈચ્છિક દાન પર વધુ ભાર મૂક્યો છે. ભાજપે આમાં સફળતા મેળવી છે, જ્યારે અન્ય પાર્ટીઓ હજુ પાછળ રહી ગઈ છે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા પ્રકાશિત આ માહિતી પાર્ટીઓની આર્થિક પારદર્શિતા માટે મહત્વની છે અને તે લોકશાહી પ્રક્રિયાને મજબૂત બનાવે છે.
ભાજપની આર્થિક તાકાત દેશના રાજકીય ચિત્રને પ્રભાવિત કરી રહી છે. આવનારા સમયમાં જો આ વલણ ચાલુ રહેશે તો પાર્ટીની સંગઠનાત્મક અને ચૂંટણીય ક્ષમતા વધુ મજબૂત થશે. પરંતુ વિપક્ષ માટે આ એક પડકાર છે કે તેઓ પોતાની આર્થિક વ્યૂહરચના કેવી રીતે સુધારે અને લોકોનો વિશ્વાસ કેવી રીતે મેળવે.
