પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કર્યું વિક્રમ-1 લોન્ચ વ્હીકલનું લોકાર્પણ: ખાનગી અવકાશ ઉડાણની નવી શરૂઆત

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ હૈદરાબાદમાં સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના વિક્રમ-1 લોન્ચ વ્હીકલ અને ઇન્ફિનિટી ઉત્પાદન કેમ્પસનું લોકાર્પણ કર્યું

ભારતના ખાનગી અવકાશ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિના સંદર્ભમાં, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ આજે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસના વિક્રમ-1 લોન્ચ વ્હીકલ અને ઇન્ફિનિટી ઉત્પાદન કેમ્પસનું લોકાર્પણ કર્યું. આ ઘટના દેશમાં ખાનગી અવકાશ લોન્ચ ક્ષમતાને મજબૂત કરવાના દિશામાં એક મહત્વનું પગલું છે.

હૈદરાબાદ આધારિત સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ દ્વારા સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલું વિક્રમ-1 એક સંપૂર્ણપણે સંનાદિત નાના લોન્ચ વ્હીકલ છે. આ લોન્ચ વ્હીકલ 560 કિલોગ્રામ વજનના ઉપગ્રહોને 500 કિલોમીટરની નીચી પૃથ્વી કક્ષામાં સ્થાપિત કરવા માટે રચાયેલું છે. ત્રણ હાઇબ્રિડ પ્રણાલીના તબક્કાઓ અને ઉપરના તબક્કા માટે લિક્વિડ પ્રણાલીથી આ લોન્ચ વ્હીકલ નાના ઉપગ્રહો માટે વ્યાપારિક રીતે ઉપયોગી લોન્ચ ક્ષમતા વિકસાવવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું છે.

ઇન્ફિનિટી ઉત્પાદન કેમ્પસ, જે 2 લાખ ચોરસ ફૂટના વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે, વિક્રમ શ્રેણીના લોન્ચ વ્હીકલના તમામ મુખ્ય ઘટકોનું ઉત્પાદન, એસેમ્બલી અને પરીક્ષણ એક જ જગ્યાએ કરવા માટેની સુવિધા પૂરી પાડે છે. આ ઘટકોમાં સ્ટ્રક્ચરલ એસેમ્બલી, પ્રણાલીઓ, હાઇબ્રિડ મોટર્સ અને પેલોડ ઇન્ટિગ્રેશનનો સમાવેશ થાય છે.

લોકાર્પણ કાર્યક્રમ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું કે, આ ઘટના ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રમાં એક નવા યુગની શરૂઆત છે. તેમણે કહ્યું, “આજે એક નવી પેઢી, ખાસ કરીને જનરેશન ઝી, અવકાશ ક્ષેત્રમાં નવીનતાની ક્ષમતા દર્શાવી રહી છે. ભારતનો અવકાશ ક્ષેત્ર હવે બંધ અને સરકારી વ્યવસ્થામાંથી ખુલ્લી અને નવીનતા પ્રેરિત વ્યવસ્થામાં પ્રવેશ કરી રહ્યો છે.”

વિક્રમ-1 લોન્ચ વ્હીકલ ભારતના પ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ લોન્ચને સાકાર કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ પહેલાં સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસે નવેમ્બર 2021માં વિક્રમ-એસ નામના સબ-ઓર્બિટલ લોન્ચ વ્હીકલનું સફળ પરીક્ષણ કર્યું હતું. વિક્રમ-1માં વપરાયેલી હાઇબ્રિડ પ્રણાલી લોન્ચ પહેલાંની તૈયારીઓને વધુ સુરક્ષિત અને સરળ બનાવે છે.

ઇન્ફિનિટી ઉત્પાદન કેમ્પસ સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસની ઉત્પાદન ક્ષમતાને વધારીને નાના ઉપગ્રહો માટે વધતી જતી માંગને પૂરી પાડવામાં મદદ કરશે. આ કેમ્પસ દ્વારા લોન્ચ વ્હીકલના ઉત્પાદનને વધુ કાર્યક્ષમ અને ખર્ચ-અસરકારક બનાવવાની યોજના છે.

આ વિકાસ ભારતીય અવકાશ નીતિ 2023ના અમલીકરણ સાથે જોડાયેલો છે, જે ખાનગી ક્ષેત્રને લોન્ચ વ્હીકલનું નિર્માણ, ઉપગ્રહોનું ઉત્પાદન અને લોન્ચ સેવાઓ પ્રદાન કરવાની સ્વતંત્રતા આપે છે. આ નીતિએ ખાનગી કંપનીઓ માટે અવકાશ પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાનું સરળ બનાવ્યું છે.

વિક્રમ-1 લોન્ચ વ્હીકલ નાના ઉપગ્રહોના વધતા જતા વૈશ્વિક માંગને પૂરી પાડવા માટે રચાયેલું છે, જેમાં સંચાર, પૃથ્વી નિરીક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટેના નેનોસેટેલાઇટ્સ અને માઇક્રોસેટેલાઇટ્સનો સમાવેશ થાય છે.

સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ, જે 2018માં સ્થપાયેલી છે, ભારતમાં લોન્ચ વ્હીકલ વિકાસ કરતી ઘણી ખાનગી કંપનીઓમાંની એક છે. અન્ય કંપનીઓ જેમ કે અગ્નિબાણ કોસ્મોસ, ધ્રુવા સ્પેસ અને પિક્સલ પણ આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે.

વિક્રમ-1 અને ઇન્ફિનિટી ઉત્પાદન કેમ્પસનું લોકાર્પણ ભારતના અવકાશ ક્ષેત્રમાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવાના સરકારના પ્રયાસોનું પ્રતીક છે. ઇન-સ્પેસ જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા નિયમન અને લોન્ચ પેડની વ્યવસ્થા દ્વારા ખાનગી કંપનીઓને વધુ તકો મળી રહી છે.

આ ઘટના ભારતને લોન્ચ સેવાઓના પ્રદાતા તરીકે જ નહીં, પરંતુ પોતાના લોન્ચ વ્હીકલનું નિર્માણ અને સંચાલન કરનાર દેશ તરીકે પણ સ્થાપિત કરે છે. વિક્રમ-1 દ્વારા નાના ઉપગ્રહો માટે સમર્પિત લોન્ચ સુવિધા ઉપલબ્ધ થશે, જે ઉપગ્રહ નિર્માતાઓને ચોક્કસ કક્ષામાં તેમના ઉપગ્રહોને સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે.

આ લોન્ચ વ્હીકલ અને ઉત્પાદન કેમ્પસનું લોકાર્પણ ભારતના અવકાશ કાર્યક્રમના વિકાસમાં એક મહત્વનું પગલું છે. આ દ્વારા ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા વિકસિત લોન્ચ વ્હીકલની તકનીકી અને કાર્યક્ષમતા સાબિત થઈ છે, જે ભારતને નાના ઉપગ્રહોના વૈશ્વિક લોન્ચ બજારમાં સ્પર્ધાત્મક બનાવવામાં મદદ કરશે. આ વિકાસ ભારતને સ્વાવલંબી અને બહુવિધ લોન્ચ પ્રદાતાઓવાળા અવકાશ પરિવહન વ્યવસ્થાના દ્રષ્ટિકોણને સાકાર કરવામાં એક મહત્વનું પગલું છે.