અવકાશમાંથી આવેલા એક અદ્ભુત પરંતુ શક્તિશાળી ઘટનાક્રમે વિશ્વભરના લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. પૃથ્વી પર 19 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ એક શક્તિશાળી સૌર વાવાઝોડું (સોલર સ્ટોર્મ) ત્રાટક્યું, જે છેલ્લા 20 વર્ષમાં આવેલું સૌથી મોટું વાવાઝોડું માનવામાં આવે છે. આ વાવાઝોડાના કારણે વિશ્વના અનેક સ્થળોએ સોમવાર સાંજે અને મંગળવાર સવારે આકાશમાં ગુલાબી, વાંદળી અને લીલી રંગની ચમકદાર ઓરોરા (નોર્ધન લાઇટ્સ અથવા ઓરોરા બોરિયાલિસ) દેખાયા. આ દૃશ્ય એટલું સુંદર હતું કે લોકોએ સોશિયલ મીડિયા પર હજારો ફોટા શેર કર્યા, પરંતુ તેની પાછળ છુપાયેલા જોખમો પણ ઓછા નથી.
સૌર વાવાઝોડું શું છે અને તે કેવી રીતે થયું?
સૌર વાવાઝોડું એ સૂર્ય પરથી નીકળતા શક્તિશાળી કિરણોત્સર્ગ અને પ્લાઝ્માના વાદળો છે, જેને કોરોનલ માસ ઇજેક્શન (CME) કહેવામાં આવે છે. 18 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ સૂર્ય પર એક મોટું X-ક્લાસ સોલર ફ્લેર ફૂટ્યું, જેના કારણે આ CME પૃથ્વી તરફ આવ્યું. આ વાવાઝોડું S4 લેવલનું સોલર રેડિયેશન સ્ટોર્મ હતું, જે 2003 પછીનું સૌથી તીવ્ર છે. અમેરિકાના NOAA (નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન)ના સ્પેસ વેધર પ્રિડિક્શન સેન્ટરે આને G4 લેવલનું જીઓમેગ્નેટિક સ્ટોર્મ જાહેર કર્યું.
આ CME પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે અથડાયું, જેના કારણે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ચાર્જ્ડ પાર્ટિકલ્સ ધ્રુવીય વિસ્તારો તરફ વહ્યા અને ઓક્સિજન તથા નાઇટ્રોજન વાયુઓ સાથે અથડાઈને રંગબેરંગી રોશની ઉત્પન્ન કરી.
આ ઘટના સૂર્યના 25મા સોલર સાઇકલના મેક્સિમમ તબક્કામાં થઈ છે, જ્યારે સૂર્યની પ્રવૃત્તિ સૌથી વધુ હોય છે.
ઓરોરાનું અદ્ભુત દૃશ્ય: વિશ્વભરમાં લોકોનો આનંદ
આ વાવાઝોડાનું સૌથી સુંદર પાસું હતું ઓરોરા. સામાન્ય રીતે ઓરોરા ધ્રુવીય વિસ્તારોમાં જ દેખાય છે, પરંતુ આ વખતે તે દક્ષિણ કેલિફોર્નિયા, ફ્લોરિડા, ફ્રાન્સ, જર્મની અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી દેખાયા. અમેરિકામાં નોર્ધન લાઇટ્સને દક્ષિણ રાજ્યોમાં જોઈને લોકો આશ્ચર્યચકિત થયા. યુરોપમાં ફ્રાન્સના પોર્ટસાલ શહેરમાં ગુલાબી અને વાંદળી રંગની લહેરો આકાશમાં નાચતી જોવા મળી.
સૌર વાવાઝોડું સંભવિત જોખમો: ટેક્નોલોજી અને આરોગ્ય પર અસર
આ વાવાઝોડું માત્ર સુંદર નહોતું, તેનાથી જોખમો પણ હતા. સૌર કિરણોત્સર્ગના કારણે ઉપગ્રહોના સંચારમાં વિઘ્ન પડ્યું, GPSની એક્યુરેસી ઘટી – ખાસ કરીને વિમાનોમાં. વિમાન મુસાફરો માટે રેડિયેશન એક્સપોઝરનું જોખમ વધ્યું, તેથી કેટલીક ફ્લાઇટ્સને ધ્રુવીય રૂટ બદલવા પડ્યા.
પાવર ગ્રીડ પર પણ અસર થઈ શકે છે, જેમ કે 1989ના કેનેડા બ્લેકઆઉટમાં થયું હતું. આ વખતે મોટું નુકસાન ન થયું, પરંતુ સેટેલાઇટ્સ અને રેડિયો કમ્યુનિકેશનમાં સમસ્યા આવી. અવકાશમાં રહેલા એસ્ટ્રોનોટ્સને સુરક્ષિત સ્થળે જવાની સલાહ આપવામાં આવી.
સૌર વાવાઝોડું માટે વૈજ્ઞાનિકોનું મંતવ્ય અને ભવિષ્યની તૈયારી
NASA અને ESAએ આ ઘટના પર નજર રાખી. તેઓ કહે છે કે સોલર મેક્સિમમમાં આવા વાવાઝોડા સામાન્ય છે, પરંતુ આની તીવ્રતા ખાસ હતી. ભારતનું આદિત્ય-L1 મિશન પણ સૂર્યનું અવલોકન કરી રહ્યું છે, જે આવી ઘટનાઓની આગોતરી ચેતવણી આપી શકે.
ભવિષ્યમાં આવા વાવાઝોડાથી બચવા માટે સેટેલાઇટ્સને હાર્ડન કરવા, પાવર ગ્રીડને મજબૂત બનાવવા અને અવકાશ મિશનમાં સુરક્ષા વધારવી જરૂરી છે.
