ભારતની વસ્તુ અને સેવા કર (GST) કલેક્શનમાં સતત વૃદ્ધિનો દેખાવ થયો છે. નવેમ્બર 2024માં કુલ GST કલેક્શન ₹1,82,269 કરોડ પર પહોંચ્યું, જે ગયા વર્ષના જ સમયગાળાના ₹1,67,929 કરોડની તુલનામાં 8.5%નો વધારો દર્શાવે છે. આ આંકડા કેન્દ્રીય અર્થ મંત્રાલયના તાજા ડેટાના આધારે જાહેર કરાયા છે અને તે આર્થિક વૃદ્ધિ તથા સ્થિરતાના સકારાત્મક સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા છે.
આ વધારો મુખ્યત્વે દેશીય વપરાશ (ડોમેસ્ટિક કન્ઝ્યુમ્પ્શન) અને આયાત વધારાને કારણે થયો છે. નવેમ્બરમાં સેન્ટ્રલ ₹34,141 કરોડ, સ્ટેટ ₹38,226 કરોડ, ઇન્ટિગ્રેટેડ ₹91,821 કરોડ અને કોમ્પન્સેશન કેસ (Cess) ₹13,253 કરોડ GST રહ્યો. આયાત પરથી મળેલા GST ₹42,591 કરોડ હતા, જે ગયા વર્ષની તુલનામાં 5.9% વધુ છે.
વાર્ષિક તુલના: સ્થિર વૃદ્ધિની પેટર્ન GSTમાં વધારો
ગયા વર્ષ નવેમ્બરમાં કલેક્શન ₹1.68 લાખ કરોડ હતું, જેની તુલનામાં આ વખતે 8.5%નો વધારો થયો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વ્યવસ્થા, જે 2017માં લાગુ થઈ હતી, તેની કાર્યક્ષમતા વધુ મજબૂત થઈ રહી છે. આર્થિક વિશ્લેષકો માને છે કે આ વધારો તહેવારી મોસમ (દિવાળી, દશેરા વગેરે) દરમિયાન વધેલા વપરાશને કારણે છે, જે ઓક્ટોબર 2024ના કલેક્શન ₹1,87,346 કરોડના રજૂઆતને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે.
રિફંડ્સ કપાત કર્યા પછી નેટ GST કલેક્શન ₹1,63,010 કરોડ રહ્યું, જે ગયા વર્ષના ₹1,46,786 કરોડની તુલનામાં 11.1% વધારો દર્શાવે છે. આ આંકડા કાઉન્સિલ અને ફાઇનાન્સ મિનિસ્ટ્રીના અધિકૃત સ્ત્રોતો પરથી મેળવવામાં આવ્યા છે.
રાજ્યોના આંકડા: મહારાષ્ટ્રનું વર્ચસ્વ
રાજ્યોમાં મહારાષ્ટ્રે સૌથી વધુ GST કલેક્શન ₹29,948 કરોડ નોંધાવ્યું, જે ગયા વર્ષની તુલનામાં 17% વધારો છે. અન્ય મુખ્ય રાજ્યોમાં તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને ઉત્તર પ્રદેશ પણ મજબૂત પ્રદર્શન કર્યું. આ વિસ્તારથી દેશભરમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની વૃદ્ધિનું સ્પષ્ટ ચિત્ર દેખાય છે.
| રાજ્ય | નવેમ્બર 2024 (₹ કરોડમાં) | YoY વધારો (%) |
|---|---|---|
| મહારાષ્ટ્ર | 29,948 | 17 |
| તમિલનાડુ | 14,500 (આશરે) | 10 |
| કર્ણાટક | 12,200 (આશરે) | 9 |
| ઉત્તર પ્રદેશ | 11,800 (આશરે) | 8 |
આર્થિક સ્થિરતા અને ભવિષ્યની આશાઓ
આ વધારો આર્થિક સ્થિરતાનું મજબૂત સંકેત છે, ખાસ કરીને જ્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અસ્થિર છે. વિશ્લેષકો કહે છે કે આ વૃદ્ધિ GDP વૃદ્ધિના અંદાજ (Q2 FY25 માટે 5.4%) સાથે મેળ ખાતી છે અને ભારતની વસ્તી-આધારિત વપરાશ-ચાલિત અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં એપ્રિલથી નવેમ્બર સુધીનું કુલ કલેક્શન ₹14.56 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું, જે ગયા વર્ષની તુલનામાં 9.3% વધુ છે.
GST વ્યવસ્થાએ ટેક્સ કમ્પ્લાયન્સને સરળ બનાવીને નવા ટેક્સપેયર્સને વધાર્યા છે – હાલમાં 1 કરોડથી વધુ નોંધાયેલા છે. ભવિષ્યમાં, ડિસેમ્બર 2024ના કલેક્શન પણ સતત વધારાની અપેક્ષા છે, જે વર્ષાંતે ₹20 લાખ કરોડને પાર કરી શકે.
આ વિકાસ દેશની આર્થિક પુનઃપ્રાપ્તિને બદાવી શકે છે.
