રાજસ્થાનના સીકર જિલ્લાના ઉદ્યોગિક વિસ્તારમાં અચાનક રીતે “જહેરીલી હવા” ફેલાઈ રહી છે, જેના પગલે લોકોએ ગંભીર શ્વસન ફોલો-અસુવિધાઓનો અનુભવ કર્યો છે. એમાં કુલ 22 લોકો હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા છે, જેમાં ખાસ કરીને 15 બાળકો સામેલ છે.
જ્યારે રાજસ્થાનના સીકર શહેરના શાંતિનગર ઉદ્યોગિક વિસ્તાર અને નજીકના બસ ડેપો વિસ્તારમાં અચાનક ધૂળ અને બદબૂ વાળી હવા ફરી શરૂ થઈ, ત્યારે લોકોને પહેલા તો તેને ધુમ્મસ કે સામાન્ય ધુમ્મસની સ્થિતિ સમજવામાં આવી. પરંતુ થોડા જ સમય બાદ અમુક વિદ્યાર્થીઓ, બાળકો, અને નિવાસીઓ ખાંસી, આંખોમાં જલન, છાતીમાં જક ડાવ અને શ્વાસ રોકાતાની ફરિયાદ સાથે હોસ્પિટલ પહોંચ્યા.
એનાથી તાત્કાલિક પરીર્ણામસર, ખાનગી/સરકારી ટ્રીટમેન્ટ માટે ૪૨૧ લોકોની સ્થિતિ તપાસવામાં આવી; સરકારી અહેવાલ પ્રમાણે 22 લોકો દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં 15 બાળકો સામેલ છે.
કારણ તરીકે નજીકની એક ભટ્ઠીમાં કપડાઓ સળગાવામાં આવવાને બતાવાયું છે, જેના કારણે ધુમ્મસ અને વિવિધ હાનિકારક ગેસ એકત્રિત થઈ હવામાં ફેલાયા હોઈ શકે છે.
ડૉ. શિવપાલ સિંહ (SK હોસ્પિટલ, સીકર) જણાવે છે: “બાળકો મુખ્યપણે અસરગ્રસ્ત છે, આરામદાયક સ્થિતિમાં છે, પરંતુ અમે બધી બાબતોને ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા છીએ.”
અસર અને પરિસ્થિતિ
- શ્વસન સમસ્યાઓ – આવી જ નિરાશાજનક વાત છે કે ખૂબ સહેલાઈથી લોકોને શ્વાસ બંધી જતાવી. ખાંસી, ગળામાં જલન, આંખોમાં જલન વગેરે ફરિયાદ નોંધાઈ છે.
- બાળકો પર અસર – મુખ્યત્વે બાળકો પર અસર વધુ નોંધાઇ છે. ભૂલથી પણ તેમને બહાર લાવવાની બાબતમાં વડીલો દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી રહી છે.
- ઉદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ – બહારની ભટ્ઠીઓ, ઔદ્યોગિક ધુમ્મસની પ્રવૃત્તિઓ, અને સીનથેટિક કપડાંની આગમાં સળગાવાની રીત વધુ ચર્ચામાં છે.
- તાત્કાલિક સ્થિતિ – જોકે હાલ કોઈ ગંભીર જીવનધારીઓની સ્થિતિ ઘોષિત નહીં હોય છે, પરંતુ ટ્રેંડ શંકાસ્પદ છે: “બાળકોનું આરોગ્ય સ્થિર છે પરંતુ તપાસ ચાલુ છે” તેમ અધિકારે જણ આપી છે.
તપાસ અને પ્રશાસનની પ્રતિક્રિયા
- Rajasthan Pollution Control Board (PCB) અને જિલ્લામાં કાર્યરત પ્રશાસને ઘટના સ્થળે દળો મોકલ્યા છે.
- સ્થળ પરથી હવાના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા છે અને ઉદ્યોગિક એકમો, ભટ્ઠીઓ અને કપડાં જલાવવાની પ્રવૃત્તિને તપાસવાની શરૂઆત થઈ છે.
- રતન લાલ (Additional District Magistrate, સીકર)એ જાહેરાત કરી છે કે જો ભટ્ઠીમાં નિયમભંગ જોવા મળે તો પ્રસાદકારો વિરુદ્ધ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
- સંદેશ છે કે ખેડૂતો, બાળકો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને હૃદય/ફેફડાના દર્દીઓ ખાસ સાવધાન રહે. ફક્ત અગત્યની બહારગામણાઓ માટે જ બહાર જવું જોઈએ.
દુર્ઘટનાની પાછળ શક્ય કારણો
- ભટ્ઠીમાં સિન્થેટિક અથવા મલ્ટિફાઈબર કપડાં જલાવો જ્યાં થર્મલ વિનાશ થાય છે.
- ઓર્ગેનિક માટરિયલ, ઔદ્યોગિક ધૂપલા સંયોજન, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ, કાર્બોન મોનોક્સાઈડ આદિ વૈશ્વિક માપદંડથી ઉચ્ચ માત્રામાં હોઈ શકે છે.
- પ્રદેશમાં નિયમિત હવા ગુણવત્તા મીટરો કે એક્સપોજર ઢાંચા ન હોવાને કારણે તાત્કાલિક અસર વધે છે.
- સમયસર સૂચના ન મળવાને કારણે લોકો બહાર ગયા અને અસરગ્રસ્ત બન્યા.
અસરગ્રસ્તો માટે સલાહ અને ચેતવણી
- જો તમે હોવ ત્યાં પાસે આતુર ખાંસી, શ્વાસ રુકાવટ, આંખો/નાક માં જલન અથવા ગળામાં જક ડાવ અનુભવાઈ, તો તુરંત નજીકના હૉસ્પિટલ સંપર્ક કરો.
- ઘર બહાર નીકળી રહ્યા હોય તો માસ્ક પહેરવું (N95 કે સમાન) વધારે સુરક્ષિત છે.
- શ્વાસ દબાણથી લગતા કે હૃદય દર્દ ધરાવતા લોકો ખાસ સાવે–સંવેદનશીલ છે, તેમને વધુ પડતી ચેતવણી આપવામાં આવે છે.
- બાળક, વયસ્ક અને ગર્ભવતી મહિલાઓ બાહ્ય પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડે.
- ભટ્ઠી/ઉદ્યોગિક વિભાગની કાર્યવાહી વિશે સ્થાનિક પ્રશાસન/PCB દ્વારા અપડેટ રહેવું.
આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ રીતે બતાવ્યું છે કે લઘુતમ નિયંત્રણ વગર ઉદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ અને સાંકડી કન્વર્ઝન પ્રક્રિયાઓના પ્રભાવને સરળતાથી માનવરક્ષણમાં વધારી શકાય છે. સીકર જિલ્લાના આ હલકાને ધક્કા દાયક બનાવનારા ક્ષણોએ સ્થાનિક સમુદાય, શિક્ષણ સંસ્થાઓ, અને ભારે ઉદ્યોગોને એક સાક્ષાત ઉપદેશ આપ્યો છે — હવાની ગુણવત્તા, સમયસર ઘટનાવાર નોટિફિકેશન, અને તાત્કાલિક જાહેર આરોગ્ય પગલાં વેજવાહક છે. પરંતુ એ પ્રશાસન દ્રારા યોગ્ય રીતે હાથ ધરવામાં આવે તો આવનારા સમયમાં આવા કેસિસને ટાળી શકાય છે.
પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવું ખુબ જરૂરી છે — “જહેરીલી હવા” માત્ર એક ઘડીની સમસ્યા નથી, પરંતુ આરોગ્યની લંબાતી સંકટનું રાહ જોવા જેવુ છે.
