ગુરુ નાનક જન્મજયંતિ : પ્રકાશ પર્વની ઉજવણીમાં એકતા, સેવા અને શાંતિનો સંદેશ

આ વર્ષે, Guru Nanak Dev Ji ( ગુરુ નાનક દેવજી ) ની જન્મજયંતિ વિશેષતા સાથે ઉજવાઇ રહી છે. શીખ ધર્મના પ્રથમ ગુરુ તરીકે, તેમના જીવન અને સંદેશસાંકેત મોટા પ્રમાણમાં મહત્વ ધરાવે છે. 
તહેવારનું નામ “Guru Nanak Jayanti” અથવા “ગુરુ પુરબ” (Gurpurab) પણ કહેવાય છે, જેમાં “પ્રકાશ પર્વ” તરીકે પણ ઓળખ મળે છે.

1. જન્મદિવસ અને કાર્તિક પૂર્ણિમા

• આ તહેવાર સામાન્ય રીતે કાર્તિક માસની પૂર્ણિમાના દિવસે આવે છે. વર્ષ 2025માં તે 5 નવેમ્બર, બુધવારના રોજ છે.

1. સામાજિક સમાનતા અને સેવા (Langar)
   ગુરુદ્વારામાં વ્યવસ્થિત “લંગર” – બંને જાતિ, ધર્મ, વર્ગ વિના ભોજન – દ્વારા સમાજમાં સમાનતાનો સંદેશ ફેલાય છે. 

2. ભજન-કીર્તન, નગરકિર્તન અને પ્રબાત ફરીઓ
   પાકળિયાળ સમયની આરતી, કીર્તન , પ્રભાત ફરીઓ દ્વારા ઉજવણી ની શરૂઆત થાય છે.

3. ઉપદેશો અને આધ્યાત્મિકતા
   ગુરુ નાનક સંદેશ આપ્યો કે “ઈક ઓંકાર” — એક જ દેવનું સ્વીકૃતિ, સત્ય , ભ્રાત અને સેવા. 

4. ગ્લોબલ સમારંભ
   માત્ર ભારતમાં નહીં, પરંતુ વિશ્વભરમાં શીખ સમુદાયે આ તહેવાર શ્રદ્ધાભાવે ઉજવ્યો છે. 

5. શાળાઓ, બેન્કો, સરકારી ઓફિસોમાં રજાઓ
   કેટલાક રાજ્યોમાં શાળાઓ અને સરકારી કચેરીઓ બંધ રહે છે. 

6. પરિવર્તનશીલ સમયમાં સાંસ્કૃતિક સંગમ
   આજની વ્યસ્ત દુનિયામાં, ગુરુ નાનકના સુખદાયક અને સમાનતાવાદી વિચારો વધુ પ્રસ ગિક છે.

7. આર્થિક અને સામાજિક પરિપ્રેક્ષ્ય
   સેવા, સમાનતા અને સામુદાયિક ભોજન જેવા એલિમેન્ટ જીવનમાં સામાજિક પરિવર્તન લાવવામાં મદદરૂપ બને છે.

8. આંતરધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક સંવાદ
   વિવિધ ધર્મ, ભાષા, સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે એકતાની લાગણી વિકસાવવા આ તહેવારનું યોગદાન છે.

9. આવનારા વાર્ષિકોની તૈયારી
   2025માં આ તહેવાર 556મી જન્મજયંતિ તરીકે ઉજવાવવાની છે — એક ઇતિહાસમાં મહત્વનું સંદર્ભ.

ગુરુ નાનકજીના ઉપદેશો

ગુરુ નાનકજીના ઉપદેશો જીવનને આધ્યાત્મિક અને વ્યવહારિક રીતે સુધારતા માર્ગ દર્શાવે છે:

• ઈક ઓંકાર – એક જ ઈશ્વર છે, જે સર્વત્ર છે.

• સત નામ વાહેગુરુ – સત્ય માર્ગ પર ચાલનાર હંમેશાં ઈશ્વરના નજીક રહે છે.

• સમાનતા – કોઈ ઊંચ-નીચ, ધર્મ-જાતિનું ભેદભાવ ન હોવો જોઈએ.

• સેવા અને કીર્તન – અન્યની સેવા અને ઈશ્વરની ભક્તિ જીવનનો ધ્યેય હોવો જોઈએ.

• ન્યાય અને પ્રેમ – હિંસા કરતાં શાંતિ અને પ્રેમનું મહત્ત્વ.

ઉજવણી કેવી રીતે થાય છે?

• ઉજવણીની શરૂઆત વહેલી સવારે “પ્રભાત ફેરી” સાથે થયેલી હોય છે, જેમાં ભજન-કીર્તનથી ઉઠાઉ કરાય છે. 

• તેના પછી ગુરૂદ્વારાઓમાં શણગાર, દીવાં, ઝગમગાટ અને આરતી યોજાય છે.

• “નગર કીર્તન” – ઝાંખીભર્યું જુલૂસ –યાત્રાવાહકોએ શીખ સાથે સંકળાયેલી ઝાંખી સાથે લંબાવાય છે. 

• “અખંડ પાઠ” – ગુરુ ગ્રંથ સાહિબનું સતત 48 કલાકનું વાંચન – તહેવાર પહેલાં કરવામાં આવે છે. 

• “લંગર”માં સમુદાય સર્વે માટે મફત ભોજન – ખેલાવી સંદેશ છે યુનિટી અને સેવા.

• યુવા-પુખ્તો, બાળકો, વૃદ્ધ – બધા સહભાગી થાય છે, જેના કારણે તહેવારમાં ઉર્જા અને સમાજવાદી ભાવજૂઓ આવે છે.

ગુજરાતમાં ખાસ રીતે

ગુજરાતમાં પણ શીખ સમુદાય ઉપરાંત અન્યધર્મીય લોકોમાં પણ આ તહેવારનું મહત્વ વધી રહ્યું છે. ગુજરાતી ભાષામાં સમાચાર એવી રીતે રજૂ થાય છે,

“આ વર્ષે ગુરુ નાનક જયંતિ બુધવારે 5 નવેમ્બર 2025 ના રોજ ઉજવવામાં આવશે….” 
અહીં ગુજરાતીઓ માટે ઉપયોગી તથ્યો:

• શાળાઓ અને ઓનલાઇન કર્સના માધ્યમથી બાળકોમાં ગુરુદેવજીના મૂલ્યો પર કરિકુલમ-વિશેષ કાર્યક્રમ.

• સ્થાનિક ગુરુદ્વારાઓમાં ગુજરાતી ભાષામાં સંદેશો, ઉપદેશ અને ભજન-કીર્તનનું આયોજન.

• સમુદાયની જોડાણ વધારવા માટે “લંગર”માં વિવિધ સંસ્કૃતિઓ સાથે સંકળાયેલાં સમારંભ.

મહત્વપૂર્ણ સંદેશ: કેમ “પ્રતિકારાત્મક” કહ્યું?

વાસ્તવમાં, “અબંધ”થી વિરુદ્ધ એવી બાબતો પણ જોવા મળે છે:

• વિદેશી પ્રવાસે વિષયે વિવાદ: સિખ સંગઠનો ભારત સરકારને વિનંતી કરી રહ્યા છે કે તેઓ પાકિસ્તાનના પવિત્ર સ્થળો પર જતી તે યાત્રાને પુનઃશરૂ કરે. 

• વ્યવસાયિક જીવનમાં તાણ અને ટેક્નોલોજીના તેજ ગતિનોઑ વચ્ચે અધ્યાત્મિક સમયની ખોટ – આવા સમયમાં ગુરુના ઉપદેશ વધુ જરૂરી બની જાય છે.

દ્રષ્ટિ અને નિર્ણય

આ તહેવાર માત્ર તેજોત્સવ નહીં, પરંતુ એક વિચારશીલ સમય છે – જ્યાં આપણે પ્રશ્ન કરી શકીએ:

• શું હું રોજિંદા જીવનમાં ગુરુ નાનકજીનો “એકતા”નો શું  અપનાવું છું?

• શું મેં પારદર્શકતા, સેવા અને સમાનતાના મૂલ્યોને આગળ વધાર્યા છે?

• શું આજ-અગાઉ હું પોતાના જીવને અન્ય માટે ઉપયોગી બનાવવાની દિશામાં આગળ વધ્યો છું?

આ 556મી જન્મ જયંતિ પર, ગુરુ નાનકજીની ઉપદેશો– “ઈક ઓંકાર”, “સેવા”, “સમાનતા” – બસ શીખ સમુદાયમાં નહીં, દરેક માટે પ્રેરણા બની શકે છે.
અમે સૌ મળીને ઉજવણી કરીએ – હર વર્ગ, દરેક ધર્મ અને દરેક માણસ માટે. આવો, પ્રકાશ પર્વને માત્ર ઉજવણી ન કહીને જીવન યાત્રા બનાવીએ.