પાલડી વિસ્તારના એક જૂના હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સના રીડેવલપમેન્ટમાં 13 સેલ ડીડ પર ગુજરાત હાઈકોર્ટે સ્ટેટસ ક્વોનો આદેશ આપ્યો છે. આ કેસમાં Disturbed Areas Act હેઠળ પોસ્ટ-ફેક્ટો પરમિશન રિજેક્ટ થયા બાદ કોર્ટે આ નિર્ણય લીધો છે. આ ઘટના અમદાવાદના રિયલ એસ્ટેટ અને પ્રોપર્ટી ટ્રાન્સફરના કાયદાકીય પાસાઓને ફરી એક વખત ચર્ચામાં લાવી છે.
1969ના જૂના હાઉસિંગ કોમ્પ્લેક્સની વાર્તા
આ કોમ્પ્લેક્સ 1969માં બનેલું લો-રાઈઝ હાઉસિંગ સોસાયટી છે, જે અમદાવાદના પાલડી વિસ્તારમાં આવેલું છે. 2014માં આ સોસાયટીનું રીડેવલપમેન્ટ શરૂ થયું હતું. રીડેવલપમેન્ટ પછી નવા ફ્લેટ્સના વેચાણ માટે કેટલાક સેલ ડીડ રજિસ્ટર થયા હતા. પરંતુ આ વિસ્તાર Disturbed Areas Act, 1991 (ગુજરાત પ્રતિબંધ ટ્રાન્સફર ઓફ ઇમ્મોવેબલ પ્રોપર્ટી એન્ડ પ્રોવિઝન ફોર પ્રોટેક્શન ઓફ ટેનન્ટ્સ ફ્રમ ઇવિક્શન ફ્રમ પ્રિમિસીઝ ઇન ડિસ્ટર્બ્ડ એરિયાઝ એક્ટ) હેઠળ આવતો હોવાથી, વેચાણ માટે કલેક્ટરની પૂર્વ પરવાનગી જરૂરી છે. આ કાયદો મુખ્યત્વે સાંપ્રદાયિક રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં ડિસ્ટ્રેસ સેલ અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે, જેથી અલગ-અલગ ધર્મના લોકો વચ્ચે પ્રોપર્ટી ટ્રાન્સફર પર નિયંત્રણ રહે.
રીડેવલપમેન્ટ પછી 13 સેલ ડીડ રજિસ્ટર થયા હતા, પરંતુ તેમાં ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમમાં તફાવત હોવાના આધારે અને post-facto (પાછળથી મંજૂરી) અરજીઓ રિજેક્ટ કરવામાં આવી હતી. ઑક્ટોબર 2025માં સ્પેશિયલ સેક્રેટરી રેવન્યુ ડિપાર્ટમેન્ટ (SSRD)એ આ અરજીઓ નકારી કાઢી હતી. આ રિજેક્શન સામે સોસાયટીના રેસિડન્ટ્સ અને સંબંધિત પાર્ટીઓએ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પિટિશન દાખલ કરી હતી.
હાઈકોર્ટનો તાજો આદેશ
જસ્ટિસ એ. પી. મયીની સિંગલ બેન્ચે આ બંચ ઑફ પિટિશન્સની સુનાવણી કરી હતી. કોર્ટે SSRDના ઑક્ટોબર 2025ના ઑર્ડર પર સ્ટે આપ્યો છે અને 13 રજિસ્ટર્ડ સેલ ડીડ પર સ્ટેટસ ક્વો જાળવવાનો આદેશ આપ્યો છે. એટલે કે, આ સેલ ડીડની સ્થિતિમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય અને તેને રદ કરવાની કાર્યવાહી પણ અટકાવી દેવામાં આવી છે. કોર્ટે સરકાર અને અમદાવાદ (વેસ્ટ)ના ડેપ્યુટી કલેક્ટરને નોટિસ જારી કરી છે, જેનો જવાબ આગામી તારીખ 3 ફેબ્રુઆરી 2026 સુધીમાં આપવાનો છે.
આ આદેશથી સોસાયટીના રેસિડન્ટ્સને મોટી રાહત મળી છે, કારણ કે રીડેવલપમેન્ટ પછીના ફ્લેટ્સના માલિકી હક્ક પર અસર પડી શકે તેવી શક્યતા હતી. આ કેસમાં મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે રીડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટમાં જૂના ફ્લેટ્સના માલિકોને નવા ફ્લેટ્સ મળ્યા હતા, પરંતુ કેટલાક વેચાણમાં Disturbed Areas Actના પ્રોવિઝન્સનું પાલન થયું કે નહીં તે અંગે વિવાદ છે.
Disturbed Areas Actનું મહત્વ અને વિવાદ
આ કાયદો 1991માં અમલમાં આવ્યો હતો, જે અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત જેવા શહેરોના સાંપ્રદાયિક રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં લાગુ પડે છે. આ કાયદા હેઠળ અલગ-અલગ ધર્મના વ્યક્તિઓ વચ્ચે પ્રોપર્ટી ટ્રાન્સફર માટે કલેક્ટરની પૂર્વ મંજૂરી ફરજિયાત છે. આ મંજૂરીમાં એ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે કે વેચાણ સ્વેચ્છાએ અને યોગ્ય કિંમતે થયું છે કે નહીં. છેલ્લા વર્ષોમાં આ કાયદાની અરજી અને અમલ પર ઘણા વિવાદો થયા છે. કેટલાક કેસમાં તેને લઘુમતી સમુદાયોના હક્કો પર અસર કરતો ગણાવવામાં આવ્યો છે, જ્યારે સરકાર તેને શાંતિ અને સંતુલન જાળવવા માટે જરૂરી ગણાવે છે.
આ કેસમાં પણ ટ્રાન્ઝેક્શન રકમમાં તફાવત અને post-facto પરમિશનના રિજેક્શનને આધાર બનાવીને કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. હાઈકોર્ટના આ આદેશથી આવા કેસોમાં post-facto મંજૂરીની શક્યતા અને રીડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સની કાનૂની પ્રક્રિયા પર નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
રેસિડન્ટ્સ અને નિષ્ણાતોના અભિપ્રાય
સોસાયટીના કેટલાક રેસિડન્ટ્સે આ આદેશને રાહતરૂપ ગણાવ્યો છે. તેઓ કહે છે કે રીડેવલપમેન્ટ પછી વર્ષો પછી પણ માલિકી હક્ક પર અનિશ્ચિતતા રહે તે અન્યાય છે. બીજી તરફ, કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે Disturbed Areas Actના કડક અમલથી રિયલ એસ્ટેટ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વિલંબ થાય છે અને વિકાસ અટકે છે. આ કેસની આગામી સુનાવણીમાં વધુ સ્પષ્ટતા આવશે.
