ગુજરાતમાં માદક દ્રવ્યોના કારોબાર અને તેની સામેની લડાઈ દિવસેને દિવસે તીવ્ર બની રહી છે. પોલીસના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, છેલ્લા એક દાયકામાં ડ્રગ્સના જપ્ત જથ્થામાં 1600%નો વધારો થયો છે. આ આંકડા ગુજરાતને ડ્રગ્સના દાણચોરી માટેનું મોટું હબ બનાવી રહ્યા છે. નાયબ મુખ્યમંત્રી અને ગૃહ રાજ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ તાજેતરમાં જ કહ્યું છે કે, ડ્રગ્સ સામેની લડાઈ કોઈ અભિયાન નથી, પરંતુ ‘જંગ’ છે. આ જંગમાં યુવાનો અને પરિવારોને નશાના દુષ્પરિણામોથી બચાવવા માટે સરકાર અને પોલીસ પુરી તાકાતથી કાર્યરત છે.
આંકડાઓમાં વિસ્ફોટક વધારો
2015માં ગુજરાતમાં માત્ર 2,164.743 કિલો ડ્રગ્સ જપ્ત થયા હતા, જેની અંદાજિત કિંમત 1.32 કરોડ રૂપિયા હતી. 2025માં (26 ડિસેમ્બર સુધી) આ આંકડો વધીને 20,823.047 કિલો થઈ ગયો છે, જેની કિંમત 2,240.246 કરોડ રૂપિયા છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે 10 વર્ષમાં જપ્ત જથ્થામાં 16 ગણો વધારો થયો છે. માત્ર એક વર્ષમાં કેસોની સંખ્યા લગભગ બમણી થઈ છે અને જપ્ત ડ્રગ્સની કિંમતમાં **51%**નો વધારો થયો છે.
સિન્થેટિક ડ્રગ્સ (જેમ કે મેફેડ્રોન, એમડી)નો વધારો સૌથી વધુ ચિંતાજનક છે. 2020માં આવા ડ્રગ્સના 32 કેસમાં 1,087.807 કિલો જપ્ત થયા હતા (કિંમત 6.83 કરોડ). 2025માં આ આંકડો 229 કેસ અને 3,472.633 કિલો (કિંમત 2,147.94 કરોડ) સુધી પહોંચી ગયો છે. આ ડ્રગ્સ યુવાનોમાં વધુ લોકપ્રિય છે, જેના કારણે નશાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે.
ડ્રગ્સની દાણચોરીના મુખ્ય માર્ગો
ગુજરાતનો 1600 કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો ડ્રગ્સ માફિયા માટે મુખ્ય ટ્રાન્ઝિટ પોઈન્ટ બની ગયો છે. મુંદ્રા, પીપાવાવ જેવા મોટા બંદરો અને કચ્છ, ભરૂચ, સુરત જેવા વિસ્તારોમાંથી ડ્રગ્સ ઘુસાડવામાં આવે છે. પાકિસ્તાન, ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનથી આવતા ડ્રગ્સના મોટા કન્ટેનર્સ અહીંથી પસાર થાય છે. તાજેતરમાં અંકલેશ્વરમાં 5,000 કરોડનું કોકેઈન પકડાયું હતું, જે ગુજરાતના ઈતિહાસમાં સૌથી મોટી કાર્યવાહી છે.
દરિયાઈ માર્ગે ઉપરાંત જમીન માર્ગે પણ ડ્રગ્સ આવે છે. રાજસ્થાન, પંજાબ અને મધ્યપ્રદેશથી ડ્રગ્સના નેટવર્ક ગુજરાતમાં ફેલાયા છે. સિન્થેટિક ડ્રગ્સની ફેક્ટરીઓ સુરત, વાપી અને ભરૂચમાં પકડાઈ છે, જે દર્શાવે છે કે ગુજરાતમાં ઉત્પાદન અને વેચાણનું નેટવર્ક પણ વિકસ્યું છે.
સરકાર અને પોલીસની કાર્યવાહી
ગુજરાત સરકારે ડ્રગ્સ સામેની લડાઈને જંગ તરીકે જોઈ છે. નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ કહ્યું છે કે, “આ લડાઈ યુવાનો અને પરિવારોને બચાવવા માટે છે. અમે કોઈ સમાધાન નહીં કરીએ.” છેલ્લા 5 વર્ષમાં 70,000 કરોડથી વધુનું ડ્રગ્સ જપ્ત થયું છે અને 100થી વધુ વિદેશીઓ (મોટેભાગે પાકિસ્તાની અને ઈરાની)ની ધરપકડ થઈ છે.
2021માં શરૂ થયેલી નાર્કો રિવોર્ડ પોલિસીએ મોટી સફળતા આપી છે. ઇન્ફોર્મર્સને 20% સુધીનું રિવોર્ડ મળે છે, જેના કારણે કેસોમાં વધારો થયો છે. છેલ્લા 3 વર્ષમાં 16,155 કરોડનું ડ્રગ્સ જપ્ત થયું છે. એન્ટી નાર્કોટિક્સ ટાસ્ક ફોર્સ (ANTF)ની રચના અને PIT-NDPS હેઠળ કડક કાર્યવાહી થઈ રહી છે.
યુવાનો પર અસર અને ચિંતા
ડ્રગ્સના વધતા કારોબારથી યુવાનોમાં વ્યસન વધ્યું છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં 371 વ્યક્તિઓના મોત ઓવરડોઝથી થયા છે. અનધિકૃત અંદાજ મુજબ ગુજરાતમાં 20 લાખથી વધુ વ્યસની છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં સિન્થેટિક ડ્રગ્સનું ઉત્પાદન વધ્યું છે.
ગુજરાતમાં ડ્રગ્સના કારોબારમાં વધારો ચિંતાજનક છે, પરંતુ પોલીસ અને સરકારની કાર્યવાહી પણ તેટલી જ કડક છે. હર્ષ સંઘવીએ કહ્યું છે કે, “આ જંગમાં જીત થશે.” યુવાનોને નશામુક્ત રાખવા માટે સમાજ, પરિવાર અને સરકારે સાથે મળીને કામ કરવું પડશે. જો આ લડાઈમાં સફળતા મળે તો ગુજરાત ખરેખર નશામુક્ત બની શકે છે.
