કચ્છમાં બની રહ્યો વિશ્વનો સૌથી મોટો સોલાર પ્લાન્ટ: રિલાયન્સની લીલી ક્રાંતિની શરૂઆત

ગુજરાતના વિશાળ અને રળિયા જમીનવાળા કચ્છ જિલ્લામાં એક એવી ક્રાંતિ થઈ રહી છે જે વિશ્વને નવી ઉર્જાના યુગ તરફ લઈ જશે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) દ્વારા વિકસાવવામાં આવતો વિશ્વનો સૌથી મોટો સિંગલ-સાઇટ સોલાર પ્રોજેક્ટ કચ્છની શુષ્ક જમીન પર ઉભરી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ, જેને ‘કચ્છ સોલાર કોમ્પ્લેક્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, ૫,૫૦,૦૦૦ એકર (લગભગ ૨,૨૨,૦૦૦ હેક્ટર) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે – જે સિંગાપોરના કરતાં ત્રણ ગણો મોટો છે! આ મહાકાય પ્રોજેક્ટ ભારતની વીજળીની જરૂરિયાતના લગભગ ૧૦% પૂરી કરશે અને વૈશ્વિક સ્તરે નવીનીકરણીય ઉર્જાના ક્ષેત્રે નવો માપદંડ સ્થાપિત કરશે.

પ્રોજેક્ટની વિગતો: આંકડાઓમાં છુપાયેલી મહાનતા

રિલાયન્સના વાર્ષિક મહાસભા (AGM 2025)માં મુખેશ અંબાણી અને તેમના પુત્ર આનંત અંબાણીએ આ પ્રોજેક્ટની વિગતો જાહેર કરી હતી. આ પ્રોજેક્ટની કુલ ક્ષમતા ૧૨૫ ગીગાવોટ (GW) સુધી પહોંચી શકે છે, જેમાં ૨૦ GW સોલાર PV ક્ષમતા અને ૧૦૦ GWh બેટરી સ્ટોરેજનો સમાવેશ થાય છે. જમનગરમાં બનતા ‘ધીરુભાઈ અંબાણી ગ્રીન એનર્જી ગીગા કોમ્પ્લેક્સ’ સાથે જોડાયેલો આ પ્રોજેક્ટ વિશ્વનું સૌથી વધુ એકીકૃત સોલાર ઉત્પાદન કેન્દ્ર બનશે. અહીં રોજના ૫૫ MW સોલાર મોડ્યુલ્સ અને ૧૫૦ MWh બેટરી કન્ટેનર્સ સ્થાપિત થશે, જેની કિંમત લગભગ ૧૦ અબજ ડોલર (રૂ. ૮૩,૦૦૦ કરોડ) છે.

પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કચ્છના વિઘાકોટ ગામની નજીકના રણ વિસ્તારમાં થઈ રહ્યું છે, જ્યાં શુષ્ક અને અપયોગી જમીનને લીલું વર્ણ આપવામાં આવી રહી છે. નિર્માણ કાર્ય ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે – એન્જિનિયરિંગ અને વિશ્લેષણ પૂર્ણ થઈ ગયા છે, અને જમીન વિકાસના વિવિધ તબક્કાઓ પૂર્ણ થઈ રહ્યા છે. આગામી નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ અડધા ભાગમાં (H1 FY27) સોલાર પાવર જનરેશન શરૂ થઈ જશે, જે કેપ્ટિવ ઉપયોગ અને ગ્રીન ફ્યુઅલ્સ ઉત્પાદન માટે વપરાશે. આ પ્રોજેક્ટમાં હાઇબ્રિડ જંક્શન ટેક્નોલોજી (HJT) મોડ્યુલ્સનો ઉપયોગ થશે, જે ૧૦% વધુ ઉર્જા ઉત્પાદન અને ૨૫% ઓછી અભિક્રમણ કરશે.

આર્થિક અને પર્યાવરણીય લાભ: ગુજરાત માટે નવો સવાર

આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ઉર્જા ક્ષેત્રને જ નહીં, પરંતુ આખા ગુજરાત અને ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને પરિવર્તિત કરશે. તે લાખો નોકરીઓ જન્માવશે – નિર્માણ તબક્કામાં ૫૦,૦૦૦થી વધુ કામગારો અને પછી ઓપરેશનમાં હજારોની તંબુ. કચ્છ જેવા પછાત વિસ્તારમાં આ રોજગારીની તકો સ્થાનિક અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવશે, જેમાં માછીમારી અને મેળા જેવા પરંપરાગત વ્યવસાયો સાથે જોડાશે. વધુમાં, આ પ્રોજેક્ટ ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ (SAF) જેવા નવા ક્ષેત્રોને પ્રોત્સાહન આપશે.

પર્યાવરણીય દૃષ્ટિએ, આ સોલાર પ્લાન્ટ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર કમી લાવશે. વાર્ષિક ૮૧ અબજ યુનિટ વીજળી ઉત્પાદન કરીને તે ૧.૬ કરોડ ઘરોને પાવર આપશે, જેનાથી કોલસાના વપરાશમાં ઘટાડો થશે અને વાયુ પ્રદૂષણ ઓછું થશે. ભારત સરકારના ‘નેટ ઝીરો ૨૦૭૦’ લક્ષ્ય સાથે સંનાદત આ પહેલ ગુજરાતને ગ્લોબલ રિન્યુએબલ હબ બનાવશે. કચ્છના રણ, જે પહેલેથી જ અદ્ભુત પ્રકૃતિનું અભેદ્ય કિલ્લો છે, હવે સૂર્યની શક્તિનું કેન્દ્ર બનશે – જ્યાં સોલાર પેન્લ્સના સમુદ્રથી અવકાશથી પણ દેખાશે!

ભારતીય રિન્યુએબલ ઉર્જાનું ભવિષ્ય: કચ્છથી વિશ્વ સુધી

આ પ્રોજેક્ટ ભારતના રિન્યુએબલ ઉર્જા મિશનનો એક મહત્ત્વનો ભાગ છે. અદાણી ગ્રીનના ખાવડા રિન્યુએબલ પાર્ક (૩૦ GW હાઇબ્રિડ) સાથે મળીને કચ્છ હવે વિશ્વનું ઉર્જા કેન્દ્ર બની રહ્યો છે. રિલાયન્સની આ મહત્ત્વાકાંક્ષા ટેસ્લાના ગીગાફેક્ટરીને પણ મંડાવી દેશે – જમનગરનું ગીગા કોમ્પ્લેક્સ ટેસ્લાના કરતાં ચાર ગણું મોટું છે. આ ઉપરાંત, આલ્કલાઇન ઇલેક્ટ્રોલાઇઝર્સ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન સુવિધાઓથી આ પ્રોજેક્ટ આગામી દાયકામાં ભારતને ઉર્જા આત્મનિર્ભર બનાવશે.

પરંતુ આ મહાન પ્રયાસમાં પડકારો પણ છે. શ્રમિકો માટે ગરમી, પગાર અને સુવિધાઓના મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રિલાયન્સે સ્થાનિક કુશળતા વિકાસ કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. સરકારી સહયોગથી પર્યાવરણીય અસરોને નિયંત્રિત કરવામાં આવી રહી છે, જેથી રણની પ્રાકૃતિક સંતુલન જળવાઈ રહે.

આખરે, કચ્છનો આ સોલાર પ્લાન્ટ માત્ર એક પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ભારતના યુવાનો, પર્યાવરણ અને ભવિષ્ય માટે એક વચન છે. જ્યારે સૂર્યના કિરણો આ વિશાળ પેનલ્સ પર પડશે, ત્યારે એક નવું ભારત ઉદ્ભવશે – લીલું, શક્તિશાળી અને વિશ્વને પ્રેરણાદાયી.