ઈરાને રાજદૂતનું નિવેદન અને ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ
જંગના આ તબક્કે ઈરાનના ભારતમાં રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહાલીએ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે “ભારત અમારો મિત્ર છે” અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવા દેવામાં આવશે. આ નિવેદન એ સમયે આવ્યું જ્યારે ઈરાને અન્ય દેશોના જહાજો પર પ્રતિબંધ અથવા હુમલા કર્યા હતા. એક થાઈ જહાજ પર હુમલો થયો હતો જે ભારત જઈ રહ્યું હતું, પરંતુ ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજોને વિશેષ રાહત આપવામાં આવી.
આ નિર્ણય ઈરાનની તરફથી ભારત પ્રત્યેની ખાસ ફિક્ર દર્શાવે છે. જંગમાં ઈરાન અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સામે લડી રહ્યું છે, તેમ છતાં તેણે ભારતના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી ભારતીય તેલ અને એલપીજી ટેન્કરોને પસાર થવા દીધા. આનાથી ભારતમાં તેલ અને રસોઈ ગેસની કિંમતોમાં વધારો થતો અટકાવવામાં મદદ મળી છે. ઈરાને આ નિર્ણય લઈને બતાવ્યું કે તેના માટે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા મહત્વની છે.
ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો પ્રત્યે ઈરાનની જવાબદારી
જંગના કારણે ઈરાનમાં અંદાજે 9,000 ભારતીય નાગરિકો, જેમાં મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓ છે, ફસાયા છે. ખાસ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરના મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓએ સુરક્ષાની ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આવા સમયે ઈરાનની સરકાર અને સ્થાનિક અધિકારીઓએ ભારતીય દૂતાવાસ સાથે સંકલન કરીને વિદ્યાર્થીઓને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવામાં મદદ કરી છે. ભારતીય દૂતાવાસે તેહરાનથી કોમ તરફ વિદ્યાર્થીઓને ખસેડ્યા, અને ઈરાને આ પ્રક્રિયામાં સહયોગ આપ્યો.
આ બાબત દર્શાવે છે કે જંગની તીવ્રતા વચ્ચે પણ ઈરાન ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે. ભારત સરકારે પણ ઈરાન સાથે સંપર્કમાં રહીને નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવાની વ્યવસ્થા કરી છે, અને ઈરાને આમાં અવરોધ નથી ઊભો કર્યો.
ભારત-ઈરાન સંબંધોનો ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્ય
ભારત અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો ઘણા જૂના છે. પ્રાચીન કાળથી સાંસ્કૃતિક, વેપારી અને રાજકીય સંબંધો રહ્યા છે. આધુનિક સમયમાં ચાબહાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટ એ બંને દેશો વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સહયોગનું મોટું ઉદાહરણ છે. ઈરાન ભારત માટે તેલ અને ગેસનો મહત્વનો સ્ત્રોત છે, અને ભારત ઈરાન માટે ઔદ્યોગિક અને તકનીકી સહયોગ આપે છે.
જંગના સમયે પણ આ સંબંધોની મજબૂતી જોવા મળી છે. ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને ઈરાનના વિદેશ મંત્રી વચ્ચે ફોન પર વાતચીત થઈ, જેમાં વિસ્તારની સ્થિતિ અને સહયોગ પર ચર્ચા થઈ. ઈરાને ભારતને તેના મિત્ર તરીકે ઓળખાવ્યું અને ભારતીય હિતોનું રક્ષણ કરવાનું વચન આપ્યું.
આ જંગમાં ભારતની તટસ્થતા અને સંતુલન
ભારતે આ જંગમાં તટસ્થતા જાળવી રાખી છે. વિદેશ મંત્રાલયે બંને પક્ષોને સંયમ રાખવા અને સંવાદ દ્વારા વિવાદ ઉકેલવાની અપીલ કરી છે. ભારતે યુએનમાં કેટલીક ઠરાવોમાં ભાગ લીધો છે, પરંતુ તેનો ઉદ્દેશ્ય શાંતિ જાળવવાનો છે. આ તટસ્થતાને કારણે ઈરાન ભારત પર વિશ્વાસ કરે છે અને તેના હિતોનું ધ્યાન રાખે છે.
આર્થિક અસર અને ઈરાનની મદદ
જંગને કારણે વૈશ્વિક તેલના ભાવ વધ્યા છે, પરંતુ ઈરાનના નિર્ણયથી ભારતને રાહત મળી છે. ભારતમાં એલપીજી અને પેટ્રોલ-ડીઝલની કિંમતો પર નિયંત્રણ રાખવું સરળ બન્યું છે. આ ઉપરાંત, ગલ્ફમાં રહેતા ભારતીયોના રેમિટન્સ પર પણ અસર પડી શકે છે, પરંતુ ઈરાન સાથેના સારા સંબંધોને કારણે ભારતને વધુ સુરક્ષા મળી છે.
ભવિષ્યની આશા અને શાંતિની અપીલ
આ જંગ લાંબી ચાલે તો વૈશ્વિક અર્થતંત્રને નુકસાન થશે. ભારત જેવા દેશો માટે ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપાર મહત્વના છે. ઈરાનની ભારત પ્રત્યેની ફિક્ર એ બતાવે છે કે સારા સંબંધો કટોકટીના સમયે કામ આવે છે. બંને દેશોએ સંયુક્ત રીતે શાંતિના પ્રયાસો કરવા જોઈએ.
આ ઘટના ભારત-ઈરાન મિત્રતાનું નવું અધ્યાય છે. જંગની આગ વચ્ચે પણ ઈરાને ભારત માટે ચિંતા દેખાડીને વિશ્વને સંદેશ આપ્યો છે કે મિત્રતા માત્ર શાંતિના સમયે નહીં, કટોકટીમાં પણ ટકી રહે છે. આવા સંબંધો જ વિશ્વમાં સ્થિરતા લાવી શકે છે.
