ઈરાનમાં વધતો તણાવ: ભારતીય નાગરિકોની એવેક્યુએશન તૈયારીઓ શરૂ

ઈરાનમાં ચાલી રહેલી અસ્થિરતા અને અમેરિકા સાથે વધતા તણાવ વચ્ચે વિશ્વનું ધ્યાન આ તરફ કેન્દ્રિત થઈ ગયું છે. ઈરાનમાં થઈ રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનો, આર્થિક કટોકટી અને સરકારના કડક કાર્યવાહીને કારણે પરિસ્થિતિ વણસી રહી છે. આ સમયે ભારત સરકાર તેના નાગરિકોની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને ઈરાનમાંથી બહાર કાઢવાની તૈયારીઓ કરી રહી છે. પ્રથમ વિમાન તેહરાનથી દિલ્હી આવવાનું છે, જ્યારે એર ઈન્ડિયાએ તેના માર્ગોમાં ફેરફાર કર્યા છે. આ ઉપરાંત, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ઈરાન અને ઈઝરાયલ સાથે વાતચીત કરીને તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો કર્યા છે.

ઈરાનમાં અસ્થિરતાનું પાર્શ્વભૂમિ

ઈરાનમાં ડિસેમ્બર ૨૦૨૫થી શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો હવે તેમના ત્રીજા અઠવાડિયામાં પહોંચી ગયા છે. આ પ્રદર્શનો આર્થિક કટોકટી, બેરોજગારી અને સરકારી દમનને કારણે શરૂ થયા છે. ઈરાની સરકારે આ પ્રદર્શનોને કચડી નાખવા માટે કડક કાર્યવાહી કરી છે, જેમાં લેથલ ફોર્સનો ઉપયોગ અને મોટા પાયે ધરપકડો સામેલ છે. જાન્યુઆરી ૮મીએ ઈરાને ઈન્ટરનેટને બ્લોક કરી દીધું હતું, જેના કારણે વિશ્વ સાથેના સંપર્કમાં અડચણ આવી છે. આ અસ્થિરતા અમેરિકા સાથેના તણાવને વધુ વેગ આપી રહી છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને ચેતવણી આપી છે કે જો પ્રદર્શનકારીઓની હત્યા ચાલુ રાખવામાં આવશે તો “ગંભીર પરિણામો” ભોગવવા પડશે. અમેરિકાએ મધ્ય પૂર્વમાં તેના કેટલાક કર્મચારીઓને બેઝમાંથી હટાવી દીધા છે અને સૈન્ય કાર્યવાહીની તૈયારી કરી રહ્યું છે. રોઇટર્સના અહેવાલ અનુસાર, ઈરાને પડોશી દેશોને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકા હુમલો કરશે તો તે અમેરિકી બેઝને નિશાન બનાવશે. અલ જઝીરાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અમેરિકા “તમામ વિકલ્પોને ખુલ્લા” રાખી રહ્યું છે, જેમાં સૈન્ય હસ્તક્ષેપ પણ સામેલ છે.

આ તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાની કામગીરી પણ પ્રભાવિત થઈ છે. ઈરાને ૧૪ જાન્યુઆરીએ તેના વાયુમાર્ગને અસ્થાયી રીતે બંધ કરી દીધા હતા, જેના કારણે ઘણી એરલાઇન્સને તેમના માર્ગો બદલવા પડ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં યુનાઇટેડ નેશન્સ પણ સક્રિય થઈ ગયું છે અને તેમણે સુરક્ષા પરિષદની કટોકટી બેઠક બોલાવી છે.

ભારત સરકારની તૈયારીઓ અને ખાલી કરવાની પ્રક્રિયા

ભારત સરકારે ઈરાનમાં રહેતા તેના નાગરિકોની સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી છે. અંદાજે ૪,૮૦૦થી ૧૦,૦૦૦ ભારતીયો ઈરાનમાં રહે છે, જેમાં વિદ્યાર્થીઓ, તીર્થયાત્રીઓ, વેપારીઓ અને તેલ ક્ષેત્રના કર્મચારીઓ સામેલ છે. વિદેશ મંત્રાલયે ૧૪ જાન્યુઆરીએ “ડુ નોટ ટ્રાવેલ” એડવાઇઝરી જારી કરી છે અને તમામ ભારતીયોને ઈરાન છોડવાની સલાહ આપી છે.

પ્રથમ ખાલી કરવાનું વિમાન તેહરાનથી દિલ્હી આવવાનું છે, જેમાં ગોલેસ્તાન યુનિવર્સિટી, શાહિદ બેહેશ્તી યુનિવર્સિટી ઓફ મેડિકલ સાયન્સ અને તેહરાન યુનિવર્સિટી ઓફ મેડિકલ સાયન્સના વિદ્યાર્થીઓ સામેલ છે. ભારતીય દૂતાવાસે તેહરાનમાં ચાર ઇમર્જન્સી હેલ્પલાઇન્સ શરૂ કરી છે: +98 9128109115, +98 9128109109, +98 9128109102 અને +98 9932179359. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે તેમના ઈરાની સમકક્ષ સેયદ અબ્બાસ અરાઘચી સાથે ફોન પર વાત કરીને પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી છે.

આ ખાલી કરવાની પ્રક્રિયા “ઓપરેશન સિંધુ” જેવી અગાઉની કામગીરીઓની યાદ અપાવે છે, જેમાં ભારતે અગાઉના સંઘર્ષોમાં તેના નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢ્યા હતા. હાલમાં, ઈરાની વાયુમાર્ગના બંધ થવાને કારણે લોજિસ્ટિક્સમાં અડચણ આવી છે, પરંતુ ઈરાને તેને ફરીથી ખોલ્યા પછી ખાલી કરવાનું સરળ બન્યું છે.

એર ઈન્ડિયા અને અન્ય એરલાઇન્સના માર્ગોમાં ફેરફાર

ઈરાની વાયુમાર્ગના બંધ થવાને કારણે ભારતીય એરલાઇન્સને મોટો આંચકો લાગ્યો છે. એર ઈન્ડિયાએ તેના અમેરિકા અને યુરોપના કેટલાક વિમાનોને રદ કર્યા છે અને અન્યને વૈકલ્પિક માર્ગો પર રીરૂટ કર્યા છે. દિલ્હીથી ન્યુ યોર્ક અને ન્યુઆર્કના વિમાનો અને મુંબઈથી ન્યુ યોર્કનું વિમાન રદ કરવામાં આવ્યું છે. ઈન્ડિગો અને સ્પાઇસજેટ પણ પ્રભાવિત થયા છે, અને તેઓને વધુ ફ્યુઅલ અને સમયના કારણે નુકસાન થઈ રહ્યું છે.

ઈરાન અને ઈરાકના વાયુમાર્ગને ટાળવા માટે એરલાઇન્સ અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયાના માર્ગોનો ઉપયોગ કરી રહી છે, જેના કારણે વિમાનોમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. એર ઈન્ડિયાએ તેના મુસાફરોને વિમાનની સ્થિતિ તપાસવાની સલાહ આપી છે.

પુતિનના કૂટનીતિક પ્રયાસો

આ તણાવ વચ્ચે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે ૧૬ જાન્યુઆરીએ ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન અને ઈઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સાથે અલગ અલગ ફોન વાતચીત કરી છે. ક્રેમલિનના અહેવાલ અનુસાર, પુતિને મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિરતા વધારવા માટે રાજકીય અને કૂટનીતિક પ્રયાસોને તેજ કરવાની વાત કરી છે અને રશિયાની મધ્યસ્થીની તૈયારી વ્યક્ત કરી છે.

પુતિને નેતન્યાહુને કહ્યું છે કે રશિયા તમામ હિતધારકો સાથે વાતચીતને પ્રોત્સાહન આપશે. પેઝેશ્કિયને પુતિનને ઈરાનમાં પરિસ્થિતિને સામાન્ય બનાવવા માટેના તેમના પ્રયાસો વિશે જાણ કરી છે. આ વાતચીત પહેલા ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે રશિયા દ્વારા ગુપ્ત સંદેશાઓની આપ-લે થઈ હતી, જેમાં બંને પક્ષોએ પ્રી-એમ્પ્ટિવ હુમલા ન કરવાનું વચન આપ્યું હતું.