દેશભરમાં બેંક કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓની એક સંયુક્ત હડતાળ ચાલી રહી છે, જેના કારણે સરકારી ક્ષેત્રની મોટા ભાગની બેંકોની શાખાઓ બંધ રહી છે. યુનાઈટેડ ફોરમ ઓફ બેંક યુનિયન્સ (UFBU) દ્વારા આ હડતાળનું એલાન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં લગભગ ૮ લાખ બેંક કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓએ ભાગ લીધો છે. આ હડતાળનું મુખ્ય કારણ બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં પાંચ દિવસના કાર્યસપ્તાહ (ફાઈવ ડે વીક)ની લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી માંગ છે.
આ હડતાળ ૨૬ જાન્યુઆરી (ગણતંત્ર દિવસ)ની રજા બાદ ત્રીજા દિવસે આવી છે, જેના કારણે ઘણા ગ્રાહકો માટે બેંકિંગ સેવાઓ સતત ચાર દિવસથી પ્રભાવિત થઈ રહી છે. ૨૫ જાન્યુઆરી રવિવાર હતો, ૨૬ જાન્યુઆરી ગણતંત્ર દિવસની રજા હતી અને આજે હડતાળને કારણે બેંકો બંધ છે. ગુજરાતમાં પણ આ હડતાળની અસર વ્યાપક જોવા મળી રહી છે. અહીં લગભગ ૧૫,૦૦૦થી વધુ બેંક કર્મચારીઓ હડતાળમાં સામેલ થયા છે, જેના કારણે સરકારી બેંકોની મોટા ભાગની શાખાઓ બંધ રહી છે.
હડતાળનું મુખ્ય કારણ અને માંગ
યુનિયનોના જણાવ્યા અનુસાર, કર્મચારીઓને તીવ્ર કામના દબાણ, સ્ટાફની અછત, વધતા વ્યવહારો અને નિયમોના કારણે શારીરિક અને માનસિક તણાવનો સામનો કરવો પડે છે. અનેક કર્મચારીઓએ વર્ક સ્ટ્રેસને કારણે જીવ ગુમાવ્યા છે. મહિલા કર્મચારીઓ (લગભગ ૩૦%) માટે વર્ક-લાઈફ બેલેન્સ જાળવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે, કારણ કે તેમના જીવનસાથી અન્ય સરકારી ક્ષેત્રમાં પાંચ દિવસનું કાર્ય કરે છે. યુનિયનો કહે છે કે દરરોજ ૪૦ મિનિટ વધુ કામ કરવાની તૈયારી છતાં પણ સરકાર આ માંગ પૂરી કરી રહી નથી.
કઈ બેંકો પર અસર પડી રહી છે?
આ હડતાળની સૌથી વધુ અસર સરકારી ક્ષેત્રની બેંકો પર પડી રહી છે. આમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB), બેંક ઓફ બરોડા (BOB), બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, કેનરા બેંક વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાતમાં પણ આ બેંકોની શાખાઓ મોટા ભાગે બંધ જોવા મળી રહી છે. ખાનગી બેંકો જેમ કે HDFC બેંક, ICICI બેંક, એક્સિસ બેંક, કોટક મહિન્દ્રા બેંક વગેરે સામાન્ય રીતે કાર્યરત રહી છે, કારણ કે ત્યાં યુનિયનોની અસર ઓછી છે.
ગ્રાહકો માટે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા
બેંક યુનિયનોનું કહેવું છે કે આ હડતાળ ગ્રાહકો વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ બેંકિંગ વ્યવસ્થાને વધુ સારી અને ટકાઉ બનાવવા માટે છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં ગ્રાહકોને ઘણા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે:
- UPI (યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ) દ્વારા ત્વરિત ચુકવણી
- મોબાઈલ બેંકિંગ અને ઈન્ટરનેટ બેંકિંગ દ્વારા ટ્રાન્સફર, બિલ પેમેન્ટ
- ATM અને માઈક્રો-ATM નેટવર્ક દ્વારા રોકડ ઉપાડ
- AePS (આધાર એનેબલ્ડ પેમેન્ટ સિસ્ટમ) દ્વારા બાયોમેટ્રિક ટ્રાન્ઝેક્શન
- બિઝનેસ કરસ્પોન્ડન્ટ્સ (BC) દ્વારા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સેવા
આ સેવાઓ દ્વારા ગ્રાહકોને મોટા ભાગના કામો ઘરેબેઠા કરી શકાય છે. જો કે, રોકડ જમા-ઉપાડ, ચેક ક્લિયરન્સ અને અન્ય બ્રાન્ચ-આધારિત સેવાઓ આજે પ્રભાવિત થઈ રહી છે.
ગુજરાતમાં સ્થિતિ
ગુજરાતમાં હડતાળની અસર અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા, રાજકોટ સહિત તમામ મોટા શહેરોમાં જોવા મળી રહી છે. સ્થાનિક યુનિયન નેતાઓએ કહ્યું છે કે શનિ-રવિ રજા હોવાથી ગ્રાહક સેવાઓ પર લાંબા ગાળાની અસર નહીં પડે, પરંતુ તાત્કાલિક રોકડ વ્યવહારો માટે ગ્રાહકોએ ખાનગી બેંકો અથવા ડિજિટલ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
આ હડતાળ બેંક કર્મચારીઓના કામના સંતુલન અને સ્વાસ્થ્ય માટેની લડત છે. યુનિયનો આશા રાખે છે કે સરકાર જલ્દી આ માંગ પૂરી કરશે અને ભવિષ્યમાં આવી હડતાળોની જરૂર ન પડે. ગ્રાહકોને અસુવિધા બદલ યુનિયનોએ અફસોસ વ્યક્ત કર્યો છે અને ડિજિટલ વિકલ્પો અપનાવવાની સલાહ આપી છે.
