આ ઘટના બજેટ સત્ર 2026ના બીજા તબક્કા દરમિયાન બની છે, જ્યારે વિપક્ષે સ્પીકર પર પક્ષપાતી વર્તન, વિરોધ પક્ષના નેતાઓને બોલતા રોકવા અને અન્ય આરોપો લગાવ્યા છે. કોંગ્રેસના સાંસદ ડો. મોહમ્મદ જાવેદ દ્વારા આ પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, અને તેને 118થી વધુ વિપક્ષી સાંસદોએ સમર્થન આપ્યું છે.
અમિત શાહની તીવ્ર પ્રતિક્રિયા અને ભાષણ
લોકસભામાં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા દરમિયાન અમિત શાહે વિપક્ષ પર આકરા પ્રહાર કર્યા. તેમણે કહ્યું કે, “આ પ્રસ્તાવ લોકસભા સ્પીકર સામે નહીં, પરંતુ સરકાર અને સંસદીય વ્યવસ્થા સામે છે.” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભાજપ-NDA જ્યારે વિપક્ષમાં હતા ત્યારે ક્યારેય સ્પીકર સામે આવો પ્રસ્તાવ લાવ્યો ન હતો. તેઓએ બાંધકામ કર્યું હતું, વિનાશ નહીં.
અમિત શાહે વધુમાં કહ્યું કે, “સદન કોઈ મેળો નથી… આવા પ્રસ્તાવથી દેશની લોકશાહી પર પ્રશ્ન ઉઠે છે.” તેમણે સ્પીકર ઓમ બિરલાના કાર્યોની પ્રશંસા કરી અને જણાવ્યું કે તેમણે 17મી લોકસભામાં ઝીરો અવરને વધારીને 5 કલાક કર્યો, 202 સાંસદોને પ્રશ્નો પૂછવાની તક આપી, તમામ 78 મહિલા સાંસદોને બોલવાની તક મળી અને 14 પ્રાદેશિક ભાષાઓને પ્રોત્સાહન આપ્યું.
આ ચર્ચા દરમિયાન ગૃહમંત્રીએ વિપક્ષને “અયોગ્ય” અને “અસંયમી” ગણાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે રાહુલ ગાંધીની હાજરી સરેરાશ કરતાં ઓછી છે અને વિપક્ષે સંસદની મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. અમિત શાહે ઐતિહાસિક ઉદાહરણો આપીને કહ્યું કે કોંગ્રેસે અગાઉ સ્પીકર સામે આવા પ્રસ્તાવો લાવ્યા હતા, પરંતુ ભાજપે ક્યારેય નહીં.
અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની પૃષ્ઠભૂમિ અને આરોપો
આ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની શરૂઆત ફેબ્રુઆરી 2026માં થઈ હતી, જ્યારે વિપક્ષે સ્પીકર પર પક્ષપાતી વર્તનના આરોપ લગાવ્યા. તેઓ કહે છે કે સ્પીકરે વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી અને અન્યને બોલતા અટકાવ્યા, મહિલા સાંસદો પર અભદ્ર ટિપ્પણીઓને અવગણ્યા અને વિરોધી સાંસદોને સસ્પેન્ડ કર્યા.
આ પ્રસ્તાવને INDIA ગઠબંધનના સાંસદોએ સમર્થન આપ્યું છે. તેમાં કોંગ્રેસ, TMC, SP અને અન્ય પક્ષોનો સમાવેશ થાય છે. વિપક્ષના નેતાઓ જેમ કે ગૌરવ ગોગોઈ, મહુઆ મોઇત્રા અને અન્યોએ સ્પીકર પર તીવ્ર આક્રમણ કર્યું. એક તબક્કે મહુઆ મોઇત્રાએ કહ્યું કે “સ્પીકર હવે ગૃહનું સંચાલન કરવા યોગ્ય નથી.”
આ ચર્ચા દરમિયાન સંસદમાં ભારે હંગામો થયો. ઘણી વખત બેઠક સ્થગિત થઈ. વિપક્ષે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને અન્ય મુદ્દાઓ પર પણ ચર્ચા માંગી હતી, જેના કારણે વધુ તણાવ વધ્યો.
સંસદીય ઇતિહાસમાં આવી ઘટનાઓ
લોકસભા સ્પીકર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ ભારતીય સંસદના ઇતિહાસમાં ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. છેલ્લી વખત આવું કંઈક 1980ના દાયકામાં થયું હતું. સ્પીકરની નિમણૂક સામાન્ય રીતે સર્વસંમતિથી થાય છે અને તેઓ પક્ષપાતથી ઉપર રહીને ગૃહનું સંચાલન કરે છે.
બંધારણની કલમ 100 અને નિયમો અનુસાર, સ્પીકરને દૂર કરવા માટે સરળ બહુમતી (272 મત) જરૂરી છે. હાલમાં NDA પાસે 293 સાંસદો છે, તેથી આ પ્રસ્તાવ પસાર થવાની શક્યતા ઓછી છે. પરંતુ આ ઘટના રાજકીય તણાવ અને વિપક્ષની વ્યૂહરચના દર્શાવે છે.
શું આ પ્રસ્તાવ ગૃહની મર્યાદાઓ પર સવાલ ઉઠાવે છે?
હા, આ પ્રસ્તાવ લોકસભાની મર્યાદાઓ અને સંસદીય શિષ્ટાચાર પર ગંભીર સવાલ ઉઠાવે છે. સ્પીકરની ખુરશીને નિષ્પક્ષ અને સર્વસંમતિપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આવા પ્રસ્તાવથી સંસદની પ્રતિષ્ઠા પર અસર પડી શકે છે. અમિત શાહે કહ્યું કે આ પ્રસ્તાવ વિપક્ષની હતાશા દર્શાવે છે અને તેઓ સરકારને નિશાન બનાવી રહ્યા છે.
આ ઘટના દેશની લોકશાહીમાં વિપક્ષ અને સત્તાધારી પક્ષ વચ્ચેના વધતા અંતરને પણ ઉજાગર કરે છે. વિપક્ષ કહે છે કે સ્પીકરના નિર્ણયો પક્ષપાતી છે, જ્યારે સરકાર કહે છે કે વિપક્ષ હંગામો દ્વારા સંસદને અટકાવી રહ્યો છે.
ચર્ચાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને રાજકીય અસર
ચર્ચા દરમિયાન ગૌરવ ગોગોઈએ કિરણ રિજિજુ પર આક્રમણ કર્યું, જેના જવાબમાં અમિત શાહે કહ્યું કે વિપક્ષ “અયોગ્ય” છે. આ ઘટનાએ સંસદમાં તીવ્ર બોલાચાલી અને હંગામો વધાર્યો.
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે આ પ્રસ્તાવ વિપક્ષની એકતા દર્શાવે છે, પરંતુ તેની સફળતા અસંભવ છે. તેનાથી બજેટ સત્ર પર અસર પડી શકે છે અને અન્ય મુદ્દાઓ જેમ કે મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધ, આર્થિક સ્થિરતા પર ધ્યાન ઓછું થઈ શકે છે.
અમિત શાહની પ્રતિક્રિયા સ્પષ્ટ કરે છે કે સરકાર સ્પીકરના સમર્થનમાં છે અને વિપક્ષને જવાબદાર ઠેરવી રહી છે. આ ઘટના ભારતીય રાજનીતિમાં નવો અધ્યાય ઉમેરે છે, જ્યાં સંસદીય પરંપરાઓ અને રાજકીય વ્યૂહરચના વચ્ચે સંઘર્ષ જોવા મળી રહ્યો છે.
