અમદાવાદ શહેરમાં હવા પ્રદૂષણની સમસ્યા દિવસેને દિવસે ગંભીર બનતી જઈ રહી છે. તાજેતરમાં મળેલા આંકડાઓ અનુસાર, શહેરના કૃષ્ણનગર વિસ્તારમાં એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) 274 સુધી પહોંચી ગયો છે, જે “ખરાબ” (Poor to Very Poor) શ્રેણીમાં આવે છે. આ સ્તર માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ચેતવણીરૂપ છે, ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને શ્વાસ સંબંધિત બીમારીઓ ધરાવતા લોકો માટે.
શું દર્શાવે છે AQI 274?
એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ 0 થી 500 સુધી માપવામાં આવે છે.
- 0–50: સારી
- 51–100: સંતોષકારક
- 101–200: મધ્યમ
- 201–300: ખરાબ
- 301–400: અત્યંત ખરાબ
- 401–500: ગંભીર
કૃષ્ણનગરમાં નોંધાયેલ AQI 274 સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે કે હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો (PM2.5 અને PM10)નું પ્રમાણ માન્ય મર્યાદાથી ઘણી વધારે છે. આ કણો સીધા ફેફસાંમાં પ્રવેશ કરે છે અને લાંબા ગાળે ગંભીર રોગોનું કારણ બની શકે છે.
પ્રદૂષણ વધવાના મુખ્ય કારણો
અમદાવાદમાં હવા પ્રદૂષણ વધવાનું પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે:
- વાહનોની વધતી સંખ્યા
શહેરમાં ખાનગી વાહનો, ખાસ કરીને ડીઝલ વાહનોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. ટ્રાફિક જામ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો ધુમાડો હવામાં ઝેરી ગેસ ઉમેરે છે. - નિર્માણ કાર્ય અને ધૂળ
કૃષ્ણનગર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ચાલતા બાંધકામના કામથી ઉડતી ધૂળ પ્રદૂષણમાં મોટો ફાળો આપે છે. - ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન
શહેરની નજીક આવેલી ઔદ્યોગિક એકમોમાંથી નીકળતા ધુમાડા અને રસાયણો હવાની ગુણવત્તાને અસર કરે છે. - હવામાન પરિસ્થિતિ
શિયાળાના સમયગાળામાં પવનની ગતિ ઓછી હોવાને કારણે પ્રદૂષિત કણો હવામાં જ અટકી જાય છે, જેના કારણે AQI ઝડપથી વધે છે.
લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર અસર
ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, આવા AQI સ્તરે નીચેની સમસ્યાઓ વધી શકે છે:
- આંખોમાં જલન અને પાણી આવવું
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
- એલર્જી અને દમના હુમલા
- ગળામાં ખારાશ અને ખાંસી
- લાંબા ગાળે હૃદય અને ફેફસાંના રોગો
સ્થાનિક રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી હવામાં ધુમ્મસ જેવી સ્થિતિ છે અને સવાર-સાંજ ગંધ અનુભવાય છે.
પ્રશાસન અને તંત્રની તૈયારી
અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) અને ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ દ્વારા હવાની ગુણવત્તા પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. તંત્ર દ્વારા લોકોને નીચેની સલાહ આપવામાં આવી છે:
- શક્ય હોય ત્યાં સુધી બહાર જવાનું ટાળો
- બાળકો અને વૃદ્ધોને ખાસ કાળજી રાખો
- માસ્કનો ઉપયોગ કરો
- વાહનોનો ઓછો ઉપયોગ કરો અને જાહેર પરિવહન અપનાવો
પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે શું કરવું જરૂરી?
નિષ્ણાતોના મતે, માત્ર તંત્ર નહીં પરંતુ નાગરિકોની ભાગીદારી પણ જરૂરી છે:
- વૃક્ષારોપણને પ્રોત્સાહન
- કાર પૂલિંગ અને સાયકલનો ઉપયોગ
- બાંધકામ સાઇટ્સ પર ધૂળ નિયંત્રણ
- ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન
