ભારત અને ન્યૂઝીલેન્ડ વચ્ચે મુક્ત વેપાર કરાર (FTA) પર અંતિમ વાટાઘાટો પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ન્યૂઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન ક્રિસ્ટોફર લક્સન વચ્ચે ટેલિફોન વાતચીત દરમિયાન આ કરારની સંયુક્ત જાહેરાત કરવામાં આવી. આ કરારને બંને નેતાઓએ “ઐતિહાસિક, મહત્વાકાંક્ષી અને પરસ્પર લાભદાયક” તરીકે વર્ણવ્યો છે. આ FTA ભારતના છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સાતમો મુક્ત વેપાર કરાર છે, જેમાં ઓમાન, યુકે, EFTA દેશો, UAE, ઑસ્ટ્રેલિયા અને મોરેશિયસનો સમાવેશ થાય છે.
વાટાઘાટો માર્ચ 2025માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે ન્યૂઝીલેન્ડના વડાપ્રધાન લક્સન ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા. માત્ર 9 મહિનામાં આ કરાર પૂર્ણ થવો એ બંને દેશોની મજબૂત રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ અને વ્યૂહાત્મક સમજણનું પ્રતીક છે. આ કરાર વિકસિત દેશ સાથે ભારતના સૌથી ઝડપી FTA તરીકે જાણીતો બન્યો છે. કરારની સત્તાવાર હસ્તાક્ષર 2026ના પ્રથમ અર્ધમાં થવાની શક્યતા છે અને તે 2026માં અમલમાં આવશે.
કરારના મુખ્ય પાસાઓ અને લાભો
આ FTAમાં ભારતને મોટા લાભ મળ્યા છે. ન્યૂઝીલેન્ડે તમામ ટેરિફ લાઇન્સ પર 100% ડ્યુટી નાબૂદ કરવાનું સ્વીકાર કર્યું છે, જેનાથી ભારતીય નિકાસને શૂન્ય ડ્યુટીની સુવિધા મળશે. આનાથી ટેક્સટાઇલ્સ, એપેરલ, ચામડા, ફૂટવેર, મરીન પ્રોડક્ટ્સ, જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી, હસ્તકલા, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ અને ઓટોમોબાઇલ્સ જેવા ક્ષેત્રોને વિશેષ ફાયદો થશે. આ ક્ષેત્રોમાં ભારતની શ્રમ-સઘન ઉદ્યોગો માટે નવી તકો ખુલશે.
બીજી તરફ, ભારતે ન્યૂઝીલેન્ડની 95% નિકાસ પર ટેરિફમાં ઘટાડો અથવા નાબૂદી કરી છે, જેમાંથી અડધાથી વધુ પ્રોડક્ટ્સ દિવસ પ્રથમથી જ ડ્યુટી-ફ્રી થશે. આનાથી ન્યૂઝીલેન્ડની નિકાસમાં $1.1થી $1.3 અબજ ડોલરનો વાર્ષિક વધારો થવાનો અંદાજ છે. આ કરારથી બંને દેશો વચ્ચેના વેપારને આગામી 5 વર્ષમાં બમણો કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
MSME (માઇક્રો, સ્મોલ એન્ડ મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝ) માટે આ કરાર ખાસ મહત્વનો છે. તેમાં MSMEની સંસ્થાકીય જોડાણ, વેપાર સંબંધિત માહિતીની સુલભતા અને સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. ભારતના કુટીર ઉદ્યોગો, હસ્તકલા અને મહિલા-સંચાલિત એન્ટરપ્રાઇઝ માટે નવા બજારો ખુલશે. કામદારો અને કુશળ કાર્યબળ માટે પણ મોટા લાભ છે. કરારમાં સ્કિલ મોબિલિટી, પ્રોફેશનલ વિઝા અને વર્કિંગ હોલીડે વિઝાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ દરમિયાન 20 કલાક કામ કરવાની સુવિધા, પોસ્ટ-સ્ટડી વર્ક વિઝા અને ટેમ્પરરી એમ્પ્લોયમેન્ટ વિઝા (5,000 ક્વોટા) જેવી વિશેષ વ્યવસ્થાઓ મળશે.
સેવા ક્ષેત્રમાં પણ મોટા લાભ છે. ભારતને IT, ITES, ફાઇનાન્સ, એજ્યુકેશન, ટુરિઝમ અને કન્સ્ટ્રક્શન જેવા 118 સેક્ટર્સમાં માર્કેટ એક્સેસ મળશે. ન્યૂઝીલેન્ડે 139 સેક્ટર્સમાં મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન સ્ટેટસ આપ્યું છે. આ ઉપરાંત, ન્યૂઝીલેન્ડ ભારતમાં $20 અબજનું રોકાણ કરવાનું વચન આપ્યું છે, જે આગામી 15 વર્ષમાં આર્થિક વિકાસને વેગ આપશે.
સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ
ભારતે ખેડૂતો અને MSMEના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને ડેરી, ખાંડ, એડિબલ ઓઇલ્સ, કોફી, મસાલા અને અન્ય સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત રાખ્યા છે. આ કરારમાં “રીબેલેન્સિંગ મિકેનિઝમ” પણ છે, જેનાથી રોકાણ ન આવે તો કેટલીક સુવિધાઓ સ્થગિત કરી શકાય.
વિકસિત ભારત 2047ની દિશામાં મોટું પગલું
આ FTA ભારતના વિકસિત ભારત 2047ના વિઝન સાથે સંપૂર્ણ રીતે જોડાયેલો છે. તે રોજગારી, કુશળતા વિકાસ, નવીનતા અને સમાવેશી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપશે. વેપાર અને રોકાણના આ કરારથી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો નવી ઊંચાઈઓને સ્પર્શશે. આ કરાર ભારતના વૈશ્વિક વેપારમાં વિવિધતા લાવશે અને આર્થિક સ્થિરતા વધારશે.
